Τρία χρόνια συμπληρώνονται σε λίγους μήνες από το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη, ένα γεγονός που σημάδεψε ανεξίτηλα τη δημόσια συζήτηση γύρω από τον ελληνικό σιδηρόδρομο και ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο παθογένειες δεκαετιών.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ
thetotalbusiness.com
Από τότε, οι πολίτες δεν αρκούνται απλώς σε εξαγγελίες αλλά ζητούν απτά αποτελέσματα με έργα που ολοκληρώνονται, συστήματα που λειτουργούν και ένα δίκτυο που να μπορεί να χαρακτηριστεί πραγματικά ασφαλές και σύγχρονο.
Η πίεση του χρόνου είναι πλέον διπλή καθώς από τη μία, υπάρχει η κοινωνική απαίτηση για δικαίωση και πρόοδο κι από την άλλη, η στενή προθεσμία των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων. Υπενθυμίζεται ότι το Ταμείο Ανάκαμψης λήγει τον Ιούνιο του 2026, εξέλιξη που καθιστά κάθε καθυστέρηση δυνητικά καταστροφική για τον σχεδιασμό του σιδηροδρόμου.
Ο ΝΕΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΥΠΕΡΤΑΜΕΙΟΥ
Σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση επέλεξε να μεταφέρει το βάρος της ωρίμανσης και υλοποίησης των πιο κρίσιμων σιδηροδρομικών έργων στη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου (PPF).
Πρόκειται για μια επιλογή με σαφές πολιτικό και πρακτικό αποτύπωμα, καθώς στόχος είναι να ξεπεραστούν χρόνιες αγκυλώσεις του παρελθόντος και να επιταχυνθούν διαδικασίες που επί χρόνια βάλτωναν.
Το PPF έχει αναλάβει να «τρέξει» έργα συνολικού προϋπολογισμού 1,3 δισ. ευρώ έως το 2030, για λογαριασμό του νέου ΟΣΕ, ο οποίος μετεξελίσσεται στους «Σιδηρόδρομους Ελλάδος», αλλά και του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.
Ήδη, στις αρχές Δεκεμβρίου υπεγράφησαν οι δύο πρώτες συμβάσεις, συνολικής αξίας άνω των 14 εκατ. ευρώ, που αφορούν την αποκατάσταση κρίσιμων τμημάτων του δικτύου στην περιοχή του Δομοκού, τόσο σε επίπεδο υποδομής και επιδομής όσο και στα συστήματα σηματοδότησης, τηλεπικοινωνιών και ηλεκτροκίνησης, μετά τις εκτεταμένες ζημιές που προκάλεσαν τα ακραία καιρικά φαινόμενα Daniel και Elias.
ΟΙ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΑΠΕΙΛΗ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΠΟΡΩΝ
Η εμπλοκή του Υπερταμείου δεν ήρθε τυχαία. Μετά τις μεγάλες καταστροφές στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Θεσσαλίας, ο ΟΣΕ και η ΕΡΓΟΣΕ βρέθηκαν εκτός του βασικού κορμού υλοποίησης, με το υπουργείο Υποδομών να αναλαμβάνει τέσσερις μεγάλους διαγωνισμούς, συνολικού ύψους 450 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, παρά τις fast-track διαδικασίες που είχαν θεσμοθετηθεί, οι καθυστερήσεις υπήρξαν σημαντικές.
Χαρακτηριστικό είναι ότι, αν και τα τεύχη δημοπράτησης είχαν ολοκληρωθεί από την άνοιξη του 2024, οι προσκλήσεις προς τους μεγάλους κατασκευαστικούς ομίλους εστάλησαν μόλις τον Δεκέμβριο, με τις συμβάσεις να υπογράφονται τον Απρίλιο του 2025. Δεκαεννέα μήνες μετά την καταστροφή, τα έργα υλοποιούνται πλέον υπό τη σκιά της λήξης του Ταμείου Ανάκαμψης, για πόρους που αγγίζουν τα 233 εκατ. ευρώ.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβερνητική δέσμευση ότι ο άξονας Αθήνα – Θεσσαλονίκη θα λειτουργεί με όλα τα συστήματα ασφαλείας έως το καλοκαίρι του 2026 αποκτά κομβική σημασία.
GSM-R ΚΑΙ ETCS: ΤΟ «ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΥ
Κεντρικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό του δικτύου παίζει το έργο της ραδιοκάλυψης GSM-R, το οποίο τέθηκε πρόσφατα σε δημόσια διαβούλευση. Πρόκειται για σύμβαση συνολικού προϋπολογισμού 51,3 εκατ. ευρώ, που θα καλύψει κρίσιμα τμήματα του δικτύου όπως Κιάτο – Ρίο, Τιθορέα – Δομοκός, Θεσσαλονίκη – Ειδομένη, Παλαιοφάρσαλος – Καλαμπάκα και Λάρισα – Βόλος.
Σήμερα, το GSM-R είναι εγκατεστημένο στο 78% του άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, ενώ συνολικά καλύπτει περίπου 706 χιλιόμετρα γραμμής και 33 χιλιόμετρα σηράγγων. Η ολοκλήρωση του έργου θεωρείται κρίσιμη, καθώς το σύστημα αποτελεί βασικό υποσύστημα του ETCS, του ευρωπαϊκού συστήματος ελέγχου αμαξοστοιχιών.
Η χρηματοδότηση προέρχεται από το πρόγραμμα «Μεταφορές 2021-2027», με διάρκεια σύμβασης 48 μήνες και δυνατότητα τμηματικής παράδοσης.
Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕ ΤΗ HELLENIC TRAIN
Παράλληλα με τα έργα υποδομής, αναθεωρείται η σύμβαση του Ελληνικού Δημοσίου με τη Hellenic Train, εισάγοντας ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας με σαφώς αυστηρότερους όρους.
Η συμφωνία «κλειδώνει» συνολικές επενδύσεις 420 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 308 εκατ. ευρώ αφορούν την προμήθεια 23 νέων τρένων και 112 εκατ. ευρώ κατευθύνονται σε αμαξοστάσια, ψηφιακά συστήματα και αναβαθμίσεις.
Για πρώτη φορά, προβλέπεται ρήτρα καταγγελίας της σύμβασης εάν τα νέα τρένα δεν φτάσουν στην Ελλάδα έως το 2027, ενώ ενισχύονται οι ποινές για καθυστερήσεις, ακινητοποιήσεις και παραβιάσεις των υποχρεώσεων συντήρησης.
Παράλληλα, στην καινούργια συμφωνία διπλασιάζονται οι αποζημιώσεις προς τους επιβάτες και εισάγεται ψηφιακό σύστημα γεωεντοπισμού για τη διαφανή παρακολούθηση των δρομολογίων.
ΤΑ 23 ΝΕΑ ΤΡΕΝΑ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΕΝΔΥΣΗ ΣΤΙΣ ΧΕΡΣΑΙΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ
Η επίσημη παραγγελία των 23 νέων ηλεκτροκίνητων συρμών τύπου Coradia Stream από την Alstom σηματοδοτεί την πρώτη αγορά νέων τρένων από το 2004 και τη μεγαλύτερη ιδιωτική επένδυση που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στις χερσαίες μεταφορές της χώρας.
Οι νέοι συρμοί διαθέτουν σύγχρονα χαρακτηριστικά άνεσης και ασφάλειας, ενσωματωμένα συστήματα ETCS και TCMS, καθώς και βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση.
Δώδεκα από αυτούς θα εξυπηρετούν τον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη και έντεκα τις προαστιακές γραμμές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης, ενισχύοντας ουσιαστικά την καθημερινή μετακίνηση χιλιάδων πολιτών.
ΤΑ ΕΡΓΑ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ
Την ίδια στιγμή, προχωρούν έργα σηματοδότησης, τηλεδιοίκησης και ηλεκτροκίνησης σε κομβικά τμήματα του δικτύου, ενώ έως το 2027 αναμένεται να ολοκληρωθούν παρεμβάσεις όπως η υπογειοποίηση των Σεπολίων, οι γραμμές Λάρισα – Βόλος και Παλαιοφάρσαλος – Καλαμπάκα, καθώς και επεκτάσεις του Προαστιακού.
ΣΗΜΕΙΟ-«ΚΛΕΙΔΙ» ΕΙΝΑΙ Η ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ
Η ανακαίνιση των κεντρικών σταθμών Αθήνας και Θεσσαλονίκης, αλλά και δεκάδων περιφερειακών σταθμών, έρχεται να συμπληρώσει το παζλ ενός σιδηροδρόμου που επιχειρεί να αφήσει πίσω του το παρελθόν.
Τρία χρόνια μετά τα Τέμπη, ο ελληνικός σιδηρόδρομος βρίσκεται ίσως στην πιο κρίσιμη καμπή της ιστορίας του.
Οι εξαγγελίες έχουν γίνει, τα κονδύλια έχουν δεσμευτεί και αυτό που απομένει είναι η υλοποίηση. Εκεί που θα κριθεί αν η «νέα αρχή» θα αποτυπωθεί στην καθημερινότητα των πολιτών ή θα χαθεί, για ακόμη μία φορά, στον χρόνο.
