Γράφει ο Φωκίωνας Ζαΐμης*
Οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την ορθή εκτέλεση του έργου
Η πρόσφατη παρουσία μου στην συνάντηση στην Αθήνα, κατόπιν πρόσκλησης του ΟΣΕ προς την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, εκπροσωπώντας τον Περιφερειάρχη Νεκτάριο Φαρμάκη θεωρώ ότι ήταν και ορθή και απαραίτητη.
Ο λόγος είναι αφενός γιατί έπρεπε να ακούσουμε τις συγκεκριμένες προτάσεις του ΟΣΕ και του αρμόδιου Υπουργείου για την έλευση του τραίνου στην πόλη και το λιμάνι της Πάτρας και, αφετέρου, να συμβάλλουμε με τις απόψεις ώστε να έχουμε ένα σαφές σχέδιο προς συζήτηση και τοποθέτηση εν σύνολω και ανά περιοχή.
Η συμμετοχή μας εκεί δεν σημαίνει ούτε ταύτιση απόψεων ούτε άρνηση. Σημαίνει συμμετοχή σε μια διαδικασία που θέλουμε να οδηγήσει σε ένα πράγμα που όλοι θέλουμε: Το τρένο στην Πάτρα. Είμαι μάλιστα συγκρατημένα αισιόδοξος διότι γνωρίζω ότι όταν η βούληση του λαού ενώνεται με την τοπική αυτοδιοίκηση και την επιστημονική, τεχνική και επιχειρηματική δύναμη της περιοχής η Πολιτεία δεν μπορεί παρά να προσχωρήσει σε αυτήν την κατεύθυνση κάνοντας τις απαραίτητες αλλαγές, διορθώσεις και προσθήκες.
Το αποτέλεσμα, δηλαδή η τελική κατάληξη αυτού του διαλόγου, είναι νωρίς να μπει σε αξιολογική διαδικασία αν δεν παρουσιασθεί τελικά επίσημα από τους αρμόδιους φορείς, ελπίζουμε στο άμεσο μέλλον. Έως τότε δεν έχουμε άλλο δρόμο από το να δηλώνουμε παρόντες και να προτάσσουμε το συμφέρον του τόπου μας όπως το κατανοούμε, σεβόμενοι τις διαφορετικές προσεγγίσεις αλλά ευελπιστώντας να βρεθεί στο τέλος κοινός τόπος.
Οι απόψεις μου για την υπόθεση του τρένου είναι σαφείς:
Η διακοπή των δρομολογίων στην Πάτρα το 2007-2011 ήταν ένα τεράστιο λάθος που ακόμα η πόλη πληρώνει. Όπως λάθος ήταν και η αποτυχία των τελευταίων σχεδίων και ιδιαίτερα του πλέον πρόσφατου (2020), η οποία δεν εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. για μία σειρά από λόγους που δεν είναι της παρούσης να αναλύσουμε.
Ας αφήσουμε αυτά τα λάθη και τις αποτυχίες του παρελθόντος κι ας επικεντρωθούμε στο σήμερα και στο τι επιτέλους μπορεί να γίνει για να σταματήσει ο σιδηροδρομικός αποκλεισμός της τρίτης μεγαλύτερης πόλης της χώρας μας και γενικά της δυτικής Ελλάδας.
Οι προϋποθέσεις
Θεωρώ ότι θα πρέπει κατ΄ αρχήν να λάβουμε ως απαραίτητες προϋποθέσεις για την ορθή εκτέλεση του έργου τα εξής:
1. Λόγω οικονομικού μεγέθους αλλά και λόγω αρμοδιότητας το έργο είναι προφανώς εθνικό και θα πρέπει να έχει γενναία στήριξη και από ευρωπαϊκούς πόρους για να μπορέσει να υλοποιηθεί
2. Είναι σημαντικό η διέλευση του τραίνου να έχει την δυνατότερη ελάχιστη έως μηδενική όχληση από τις περιοχές που θα περάσει
αλλά και αντισταθμιστικά οφέλη πρασίνου σε αυτές
3. Να συνδέσει την πόλη της Πάτρας με τακτικά δρομολόγια επιβατικών τραίνων ανά ώρα
4. Να συνδέσει το λιμάνι με εμπορικό τραίνο ώστε να προσδώσει προστιθέμενη αξία στο ίδιο το λιμάνι και τις δραστηριότητες του και, τελικά, στην ίδια την πόλη με νέα επαγγέλματα και νέα εισοδήματα, ανάλογα της εμπορικής κίνησης
5. Το έργο να υλοποιηθεί με διασφαλισμένους πόρους και ‘’κλειδωμένο’’ χρονοδιάγραμμα σε χρονικό ορίζοντα – το μέγιστο πενταετίας – αλλιώς θα καταντήσει άλλο ένα “φαράγγι της Σαμαριάς” και θα απαξιωθεί όσο εμείς μένουμε σε άγονες αντιπαραθέσεις.
6. Να είναι σύγχρονο με όλα τα εργαλεία ασφάλειας και τεχνολογίας που έχουν τα αντίστοιχα τραίνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
7. Να συνδεθεί με το ευρωπαϊκό δίκτυο τραίνων και να μπορεί να συνεχίσει μελετητικά και εργολαβικά με μελλοντικές επεκτάσεις προς Πύργο, πιθανά με διακλαδώσεις με ελαφρύ τραμ εντός της πόλης χωρίς περαιτέρω τεχνικά προσκόμματα
8. Να έχει υψηλή αισθητική και χαμηλή περιβαλλοντική όχληση
9. Να χρησιμοποιήσει ή/και να μεταφέρει τεχνογνωσία στην διάρκεια της κατασκευής σε τοπικές ελληνικές εταιρείες, τεχνικό και επιστημονικό προσωπικό χρήσιμη για μελλοντικά έργα στην χώρα μας και το εξωτερικό (βλ. παράδειγμα μετρό Αθήνας)
10. Να έχει την καλύτερη δυνατή συντήρηση, ανεξαρτήτως οικονομικών αποτελεσμάτων της πρώτης πενταετίας όπου θα δοκιμασθεί η βιωσιμότητά του.
11. Να συνδυαστεί με τα λοιπά μεταφορικά μέσα της περιοχής διότι ο συνδυασμός των μεταφορών με ΚΤΕΛ, μεταφορικές εταιρείες, εταιρείες logistics, αεροπορικές εταιρείες (Άραξος κλπ) αποδίδει πολλαπλασιαστικά οφέλη στην περιοχή. Δεν ισχύει ότι το ένα μεταφορικό μέσο είναι εναντίον του άλλου. Όλα μαζί έχουν οφέλη με γεωμετρική πρόοδο αν συνδυαστούν σωστά εξ αρχής.
12. Να έχει την θετική γνώμη και αποδοχή του λαού της Πάτρας, κατόπιν ωστόσο εκτεταμένου διαλόγου και ανοικτής διαβούλευσης ώστε να έχει αντίληψη ο κάθε πολίτης των δυνατοτήτων και των επιλογών. Έτσι θα είναι ένα έργο που θα κάνει τους πατρινούς υπερήφανους, ως ένα σύγχρονο και λειτουργικό έργο εξυπηρέτησης της καθημερινότητας όλων.
Αυτά τα 12 σημεία θα προέτασσα σε ένα εκτεταμένο διάλογο με την ηγεσία των Ελληνικών Σιδηροδρόμων και του αρμόδιου Υπουργείου. Ίσως να θεωρείται ότι αυτά δεν γίνονται ιδίως μετά από τόσα χρόνια απογοήτευσης η εικόνα δύσκολα αντιστρέφεται. Υποχρέωσή μας όμως είναι να το προσπαθήσουμε και να παλέψουμε να το καταφέρουμε.
Ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί
Με βάση την εμπειρία μου από προηγούμενα έργα εξίσου δύσκολα τεχνικά, αδειοδοτικά και οικονομικά όπως το έργο του φυσικού αερίου (μπορώ να διαβεβαιώσω ότι ίσως να ήταν ακόμη δυσκολότερο αδειοδοτικά), πιστεύω ότι ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί. Είμαι μάλιστα συγκρατημένα αισιόδοξος διότι γνωρίζω ότι όταν η βούληση του λαού ενώνεται με την τοπική αυτοδιοίκηση και την επιστημονική, τεχνική και επιχειρηματική δύναμη της περιοχής, η Πολιτεία δεν μπορεί παρά να προσχωρήσει σε αυτήν την κατεύθυνση, κάνοντας και τις απαραίτητες αλλαγές, διορθώσεις ή προσθήκες.
Προσωπικά θεωρώ ότι το ουσιώδες δεν είναι να συνεχίσουμε να χωριζόμαστε σε υπέρ και κατά της όποιας χιλιομετρικής υπογειοποίησης. Αυτό είναι ένα δίλημμα που βγάζει από την επίπονη διαπραγμάτευση στα ουσιώδη προβλήματα του έργου και αποπροσανατολίζει τον λαό της Πάτρας από τον ένα και βασικό στόχο: Την εξυπηρέτηση της καθημερινότητας του κάθε Πατρινού και Αχαιού, την βελτίωση της ποιότητας ζωής του και την αναβάθμιση της πόλης μας σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη.
Αυτός ο στόχος ισχύει είτε το έργο γίνεται στην Πάτρα, την Γαλλία, την Κίνα, την Ρωσία ή τις ΗΠΑ. Ίδιες αρχές ισχύουν σε όλον τον κόσμο, ανεξαρτήτως τι πολιτικοοικονομικό σύστημα έχει η κάθε χώρα.
Για να προλάβω πιθανές κριτικές στο άρθρο μου, σημειώνω ότι αυτές είναι απολύτως προσωπικές απόψεις. Δεν δεσμεύουν κανέναν φορέα και δεν προσχωρούν ούτε στην άποψη του Δημάρχου της Πάτρας, ούτε της Πολιτείας, ούτε του ΟΣΕ. Σέβομαι απόλυτα τις διαφορετικές απόψεις και τις λαμβάνω υπόψη με εξαιρετική προσοχή. Αλλά έχω το απόλυτο δικαίωμα να διατηρήσω την δική μου ελεύθερη και ακηδεμόνευτη σκέψη. Όλοι τελικά θα κριθούμε από το αποτέλεσμα και όχι από τις πράγματι ευγενείς και καλοπροαίρετες προθέσεις και απόψεις των αντιμαχόμενων πλευρών.
Καταλήγοντας: Ο διάλογος δεν σημαίνει ούτε αποδοχή πρότασης ούτε απαλλαγή ευθύνης του κύριου του έργου. Ο διάλογος όμως, εφόσον είναι ειλικρινείς και όχι προσχηματικός, μπορεί να επικεντρωθεί στα ουσιαστικά ζητήματα, όπου ο πολίτης επιθυμεί και να πολλαπλασιάσει την δύναμή του απέναντι σε ένα κράτος που δεν φημίζεται για την εξ αρχής φροντίδα του στον κάτοικο της ελληνικής Περιφέρειας.
Σε κάθε άλλη περίπτωση το κραταιό Αθηνοκεντρικό κράτος θα προχωρήσει σε λύσεις που θα αγνοήσουν την βούληση της τοπικής κοινωνίας. Και τότε, είτε αυτές οι λύσεις θα εφαρμοστούν με τεράστια λάθη που θα πληρώσουν οι επόμενες γενιές αν υλοποιηθούν, είτε θα εγκαταλειφθούν οριστικά αν η τοπική κοινωνία ορθώσει έναν – κατανοητό μεν – τοίχο άρνησης, που όμως θα ενταφιάσει οριστικά και αμετάκλητα την σύνδεση της Πάτρας με το εθνικό και ευρωπαϊκό δίκτυο σιδηροδρόμων.
Η σύνθεση, η δημιουργία και το αποτέλεσμα είναι συχνά επίπονη και δύσκολη διαδικασία. Αλλά πρέπει να καταλάβουμε ότι είναι μονόδρομος στην δημοκρατική κοινωνία. Δύσκολο ναι, ακατόρθωτο όχι.
*Ο Φωκίωνας Ζαΐμης είναι Αντιπεριφερειάρχης Π.Ε. Αχαΐας
