Ρόιτερς
«Από τότε που κατασκευάστηκε η γραμμή υψηλής ταχύτητας, πριν από 30 και κάτι χρόνια, δεν είχαμε ποτέ κανένα πρόβλημα, λειτουργούσε άψογα και ήταν φανταστικό», λέει ο Αλμπέρτο Μοντάβεζ Μόντες, ιδιοκτήτης καταστήματος απέναντι από το δημαρχείο της Κόρδοβα, όπου οι ισπανικές και ανδαλουσιανές σημαίες κρέμονται μεσίστιες.
Γκάι Χέτζκοου
bbc.com
Τώρα, όμως, τα πράγματα φαίνονται διαφορετικά: «Δεν είναι ότι υπάρχει ψύχωση, αλλά σε κάνει λίγο απρόθυμο να μπεις σε τρένο, χωρίς αμφιβολία».
Μέσα σε λίγες μόνο τραγικές ημέρες από τη σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας σε αυτή τη νότια περιοχή της Ισπανίας, με αποτέλεσμα να χαθούν 45 ζωές, υπάρχει η αίσθηση ότι το πολυδιαφημισμένο σιδηροδρομικό σύστημα της Ισπανίας έχει βυθιστεί σε μια ξαφνική, βαθιά κρίση.
EPA/Shutterstock
Οι Ισπανοί τήρησαν τριήμερο πένθος αυτή την εβδομάδα, καθώς αναπολούσαν την καταστροφή στο Ανταμούζ.
Δεύτερη σε κλίμακα, μετά την Κίνα, η Ισπανία διαθέτει 3.900 χλμ. (2.400 μίλια) σιδηροδρομικών γραμμών υψηλής ταχύτητας (AVE) και μέχρι σήμερα το εθνικό της δίκτυο έχει θαυμάσει την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά του.
Το 2009, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα επαίνεσε ιδιαίτερα την Ισπανία όταν παρουσίασε ένα όραμα για τη δημιουργία ενός σιδηροδρομικού δικτύου υψηλής ταχύτητας σε όλη την Αμερική. Η γραμμή που συνδέει τη Μαδρίτη και τη Σεβίλλη «είναι τόσο επιτυχημένη που περισσότεροι άνθρωποι ταξιδεύουν μεταξύ αυτών των πόλεων με τρένο παρά με αυτοκίνητο και αεροπλάνο μαζί», είπε.
Εκείνη την εποχή, μια κοινοπραξία με ισπανική ηγεσία μόλις είχε ξεκινήσει τις εργασίες για μια σύνδεση υψηλής ταχύτητας που θα διέσχιζε την έρημο της Σαουδικής Αραβίας, επιβεβαιώνοντας την ιδιότητα της χώρας ως σιδηροδρομικής υπερδύναμης.
Αυτή η φήμη έχει ταπεινωθεί αυτή την εβδομάδα.
Την περασμένη Κυριακή, τα τρία πίσω βαγόνια ενός τρένου της ιδιωτικής ιταλικής εταιρείας Iryo εκτροχιάστηκαν με μεγάλη ταχύτητα, σε ένα ευθύγραμμο τμήμα των γραμμών, στην πορεία ενός αντίθετου τρένου της εθνικής εταιρείας σιδηροδρόμων Renfe, το οποίο υπέστη το κύριο βάρος του ατυχήματος.
Δύο ημέρες αργότερα, ένας εκπαιδευόμενος οδηγός σκοτώθηκε όταν ένας τοίχος κατέρρευσε σε μια προαστιακή σιδηροδρομική γραμμή κοντά στη Βαρκελώνη στα βορειοανατολικά μετά από έντονες βροχοπτώσεις, με αποτέλεσμα να εκτροχιαστεί ένα τρένο.
Την ίδια ημέρα, ένα άλλο τοπικό τρένο στην Καταλονία χτύπησε σε βράχο, αν και κανείς δεν τραυματίστηκε.
Και την Πέμπτη, αρκετοί επιβάτες ενός τρένου στενού εύρους υπέστησαν ελαφρά τραύματα όταν ένας γερανός χτύπησε ένα βαγόνι.
Οι μηχανοδηγοί τρένων στην Καταλονία αρνήθηκαν να εργαστούν μετά το ατύχημα κοντά στη Βαρκελώνη, απαιτώντας εγγυήσεις ασφαλείας και συμβάλλοντας σε δύο ημέρες χωρίς τοπικές σιδηροδρομικές υπηρεσίες στην περιοχή.
Ξεχωριστά, το συνδικάτο μηχανοδηγών Semaf κήρυξε τριήμερη πανεθνική απεργία τον Φεβρουάριο, εξαιτίας αυτού που χαρακτήρισε «τη συνεχή επιδείνωση του σιδηροδρομικού δικτύου».
NurPhoto μέσω Getty Images
Ένας εκπαιδευόμενος οδηγός σκοτώθηκε όταν ένας τοίχος κατέρρευσε πάνω στην καμπίνα του στην Καταλονία εν μέσω σφοδρής βροχόπτωσης.
Επιπλέον, σε αρκετές γραμμές υψηλής ταχύτητας έχουν μειωθεί προσωρινά τα όρια ταχύτητας, λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια.
Καθ' όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, καθυστερήσεις, διακοπές δρομολογίων και άλλα περιστατικά που επηρέασαν το σιδηροδρομικό σύστημα τους τελευταίους μήνες έχουν αναφερθεί λεπτομερώς στα μέσα ενημέρωσης, ενώ μέλη του κοινού έχουν εκφράσει παράπονα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για δυσάρεστες ή ανησυχητικές ταξιδιωτικές εμπειρίες.
«Νομίζω ότι τα τρένα δεν είναι τόσο ασφαλή όσο πριν», λέει η Όλγα Μάρκες, μια άλλη κάτοικος της Κόρδοβα. Ο σύζυγός της ταξιδεύει τακτικά στη Μαδρίτη για δουλειά, στην ίδια γραμμή στην οποία σημειώθηκε η σύγκρουση υψηλής ταχύτητας, και λέει ότι συχνά αναφέρει δονήσεις και θορύβους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, γεγονός που της υποδήλωνε ότι οι γραμμές δεν ήταν σε άριστη κατάσταση.
«Χαίρομαι που παίρνω το τρένο, αλλά όταν πρόκειται για τον άντρα μου, όλα αυτά με κάνουν να το ξανασκεφτώ», λέει.
Η μεγάλη καθυστέρηση μεταξύ της σύγκρουσης υψηλής ταχύτητας και της συνειδητοποίησης από τις σιδηροδρομικές και τις υπηρεσίες διάσωσης ότι εμπλέκονταν δύο τρένα - αντί για ένα μόνο - έχει δημιουργήσει αμφιβολίες σχετικά με την αντιμετώπιση έκτακτης ανάγκης σε τέτοιες τραγωδίες.
Η κυβέρνηση, η πολιτοφυλακή και μια ανεξάρτητη επιτροπή συνεχίζουν να διερευνούν το δυστύχημα στην Ανδαλουσία, αν και φαίνεται να έχουν αποκλειστεί τα ενδεχόμενα δολιοφθοράς και ανθρώπινου λάθους.
Εν τω μεταξύ, πολιτικοί, σχολιαστές και απλοί Ισπανοί συζητούν την πιθανή αιτία, καθώς και επισημαίνουν αδυναμίες στο συνολικό σιδηροδρομικό σύστημα της Ισπανίας.
Το ύψος των επενδύσεων που λαμβάνει το σιδηροδρομικό δίκτυο έχει τεθεί υπό ιδιαίτερο έλεγχο. Η κυβέρνηση υπό την ηγεσία των Σοσιαλιστών προσπάθησε να απορρίψει τέτοια ερωτήματα, επισημαίνοντας, για παράδειγμα, ότι 700 εκατομμύρια ευρώ (605 εκατομμύρια λίρες) έχουν επενδυθεί στην αναβάθμιση της γραμμής Μαδρίτης-Ανδαλουσίας τα τελευταία χρόνια, με το τμήμα της γραμμής όπου συνέβη το ατύχημα να περιλαμβάνεται στην ανακαίνιση.
«Δεν εξετάζουμε πρόβλημα έλλειψης συντήρησης, δεν εξετάζουμε πρόβλημα απαρχαιωμένων [υποδομών] και δεν εξετάζουμε πρόβλημα έλλειψης επενδύσεων», δήλωσε ο υπουργός Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε.
Πολιτοφυλακή
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι γραμμές είχαν ήδη σπάσει πριν το τρένο Iryo περάσει από πάνω τους.
Μια προκαταρκτική έκθεση της επιτροπής διερεύνησης σιδηροδρομικών ατυχημάτων CIAF διαπίστωσε ότι οι αυλακώσεις που βρέθηκαν στους τροχούς του εκτροχιασμένου τρένου Iryo και τριών προηγούμενων τρένων υποδηλώνουν ότι υπήρξε κάταγμα στις γραμμές πριν το τρένο Iryo περάσει από πάνω τους.
Προτρέποντας σε προσοχή, ο Πουέντε είπε ότι υποψιάζεται «ένα πρόβλημα που δεν έχουμε ξαναδεί στο δίκτυό μας».
CIAF Ισπανίας
Αυλακώσεις βρέθηκαν στις ρόδες του τρένου Iryo που είχε ήδη περάσει πάνω από τις γραμμές πριν από τον εκτροχιασμό.
Τα στοιχεία που δημοσίευσε το υπουργείο του δείχνουν μια απότομη αύξηση στις δαπάνες συντήρησης του σιδηροδρομικού συστήματος από τότε που ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσες ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2018. Ωστόσο, άλλα στοιχεία λένε μια διαφορετική ιστορία: Η Ισπανία βρισκόταν στο κάτω μέρος ενός δείκτη που δημοσίευσε η γερμανική σιδηροδρομική ένωση Allianz pro Schiene για τις κατά κεφαλήν δαπάνες σε σιδηροδρομικές υποδομές από 14 ευρωπαϊκές χώρες το 2024.
Ο Σαλβαδόρ Γκαρθία-Αγιόν, επικεφαλής του τμήματος πολιτικών μηχανικών στο Πολυτεχνείο της Καρθαγένης, περιέγραψε το δίκτυο υψηλής ταχύτητας ως «το κόσμημα στο στέμμα των ισπανικών υποδομών».
Ωστόσο, η απελευθέρωση του σιδηροδρομικού τομέα το 2020, η οποία επέτρεψε στη γαλλική Ouigo και την ιταλική Iryo να παρέχουν υπηρεσίες υψηλής ταχύτητας, μπορεί να αύξησε την ανταγωνιστικότητα και να μείωσε τις τιμές των εισιτηρίων, αλλά άσκησε επίσης μεγαλύτερη πίεση στο σύστημα.
Περίπου 22 εκατομμύρια ταξιδιώτες χρησιμοποιούν σήμερα τα τρένα υψηλής ταχύτητας της Ισπανίας κάθε χρόνο, περίπου διπλάσιος αριθμός από ό,τι πριν από την απελευθέρωση και 17 φορές μεγαλύτερος από τον αριθμό των χρηστών το 1992, το έτος που εγκαινιάστηκε η γραμμή Μαδρίτης-Σεβίλλης.
Ο Σαλβαδόρ Γκαρσία-Αιγιόν επισημαίνει επίσης τις νέες γραμμές που έχουν κατασκευαστεί τα τελευταία χρόνια -συμπεριλαμβανομένης της βορειοδυτικής περιοχής της Γαλικίας και της βόρειας πόλης Μπούργος, με μια νέα διαδρομή κατά μήκος της Μεσογείου υπό κατασκευή- η συντήρηση των οποίων αποτελεί πρόκληση. Όλα αυτά, είπε, έχουν αφήσει τις ισπανικές σιδηροδρομικές γραμμές «να καταρρεύσουν».
«Η πρόκληση δεν είναι απλώς να αγοράσεις μια Ferrari, πρέπει να πας τη Ferrari στο συνεργείο», είπε. «Πρέπει να επενδύσεις στη συντήρηση των υποδομών που έχεις».
Η αξιοπιστία του σιδηροδρομικού συστήματος υψηλής ταχύτητας έχει μειωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Τον Ιούλιο του 2025, τα τρένα του είχαν κατά μέσο όρο 19 λεπτά καθυστέρηση, σύμφωνα με στοιχεία που παρείχε η Renfe. Οι τοπικοί σιδηρόδρομοι έχουν επίσης δει αύξηση στα περιστατικά ατυχημάτων, όπως καθυστερήσεις, ακυρώσεις και τεχνικά προβλήματα, τα οποία έχουν υπερτριπλασιαστεί από το 2019 στο τοπικό δίκτυο Cercanías της Μαδρίτης.
Η Καταλονία, η οποία υπέστη το διπλό ατύχημα την Τρίτη, αντιμετωπίζει μακροχρόνιες και καλά τεκμηριωμένες ελλείψεις στο προαστιακό δίκτυο Rodalies, οι οποίες έχουν τροφοδοτήσει τις πολιτικές εντάσεις με τη Μαδρίτη την τελευταία δεκαετία.
Ίσως αναπόφευκτα, οι πρόσφατες τραγωδίες έχουν ήδη ξεχυθεί στην βαθιά διχασμένη πολιτική σκηνή.
Το ακροδεξιό κόμμα Vox δήλωσε ότι «το ταξίδι στην Ισπανία [με τρένο] δεν είναι πλέον ασφαλές», ένας ισχυρισμός που εντάσσεται στην επανειλημμένη επιμονή του ότι η χώρα μοιάζει με ένα αποτυχημένο κράτος. Το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης, το Λαϊκό Κόμμα (PP), εν τω μεταξύ, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι απέκρυψε πληροφορίες σχετικά με το τροχαίο ατύχημα υψηλής ταχύτητας.
Ο πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσες, παραδέχτηκε ότι το ατύχημα στη νότια Ισπανία προκάλεσε «ανεπανόρθωτες» ζημιές. Ωστόσο, επέμεινε επίσης ότι το δίκτυο υψηλής ταχύτητας «είναι η αιτία της υπερηφάνειας για τη χώρα». Όχι πολύ καιρό πριν, λίγοι Ισπανοί θα αμφισβητούσαν αυτόν τον ισχυρισμό. Τώρα, πολλοί θα δυσκολευτούν να συμφωνήσουν.
