Μαζικό χαρακτήρα αποκτά η φυγή των ασφαλισμένων προς τη σύνταξη, καθώς στο πρώτο τετράμηνο του 2026 υποβλήθηκαν ήδη 74.838 αιτήσεις, αριθμός που αποτελεί ρεκόρ για τα τελευταία 7 χρόνια.
Αν συνεχιστεί ο ίδιος ρυθμός και στο υπόλοιπο της χρονιάς, τότε οι συνολικές νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης ενδέχεται να ξεπεράσουν ακόμη και τις 220.000, καταγράφοντας νέο ιστορικό ρεκόρ για το ασφαλιστικό σύστημα.
Οι λόγοι της εξόδου είναι αφενός ότι ωριμάζουν τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα πολλών ασφαλισμένων, αφετέρου δε, επειδή αρκετοί ασφαλισμένοι που έχουν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις για σύνταξη (μειωμένη ή πλήρη), σπεύδουν για την έξοδο ανησυχώντας για επερχόμενες μεταβολές στα όρια ηλικίας και για τυχόν εγκλωβισμό τους σε δυσμενέστερες προϋποθέσεις.
Εργασία και μετά
Μία νέα παράμετρος όμως που έχει προστεθεί από το 2024 και μετά και συμβάλλει στην αύξηση των συνταξιοδοτήσεων είναι και το γεγονός ότι πλέον οι συνταξιούχοι μπορούν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση, λαμβάνοντας το σύνολο της σύνταξης, χωρίς την περικοπή 30% που ίσχυε στο παρελθόν. Εκτιμάται ότι ένα 15% ίσως και μεγαλύτερο ποσοστό των συνταξιούχων που βγαίνουν στη σύνταξη επιστρέφει στην εργασία, καθώς ο νόμος δίδει ως κίνητρο την προσαύξηση της σύνταξης με τα επιπλέον ένσημα που συμπληρώνουν οι συνταξιούχοι από την απασχόλησή τους. Η προσαύξηση υπολογίζεται με 0,77% επί του μισθού ανά έτος εργασίας, που σημαίνει για παράδειγμα ότι ένας εργαζόμενος συνταξιούχος, με 1.000 ευρώ μισθό, για τρία χρόνια θα πάρει προσαύξηση 23 ευρώ τον μήνα, ενώ με μισθό 1.500 ευρώ η προσαύξηση σύνταξης φτάνει στα 35 ευρώ τον μήνα.
Η έξοδος προς τη σύνταξη αποκτά πλέον μόνιμα χαρακτηριστικά στα τελευταία χρόνια και οι εκτιμήσεις είναι ότι η αθρόα αποχώρηση ασφαλισμένων προς τη σύνταξη θα συνεχιστεί. Αυτό δείχνουν τα στοιχεία του συστήματος ΑΤΛΑΣ του ΕΦΚΑ, που μετρά τις αιτήσεις συνταξιοδότησης, τις απονομές συντάξεων και τις συντάξεις που είναι σε εκκρεμότητα.
Σύμφωνα με τα συγκριτικά στοιχεία του συστήματος ΑΤΛΑΣ που επεξεργάστηκε και δημοσιεύει ο «Ε.Τ.», μέσα σε επτά χρόνια (2019-2026) καταγράφεται συνολική αύξηση κατά 36,4% στις αιτήσεις του πρώτου τετραμήνου. Από τις 54.880 που ήταν οι αιτήσεις το πρώτο τετράμηνο του 2019, ανέρχονται πλέον στις 74.838 το πρώτο τετράμηνο του 2026.
Η εξέλιξη των αιτήσεων του πρώτου τετραμήνου στα τελευταία 7 έτη διαμορφώθηκε ως εξής:
* Το 2020 οι αιτήσεις του πρώτου τετραμήνου έφτασαν στις 50.912, παρουσιάζοντας μείωση κατά 7,2% σε σχέση με το 2019.
* Το 2021 ακολούθησε αύξηση, με τις αιτήσεις να ανέρχονται στις 66.718.
* Το 2022 οι νέες αιτήσεις συνέχισαν ανοδικά και έφτασαν τις 73.068 στο πρώτο τετράμηνο, σημειώνοντας νέα αύξηση κατά 9,5% σε σχέση με το 2021.
* Το 2023 καταγράφηκε κάμψη, καθώς οι αιτήσεις υποχώρησαν στις 62.373.
* Το 2024 ακολούθησε νέα άνοδος, με 69.596 αιτήσεις στο πρώτο τετράμηνο και αύξηση κατά 11,6% σε σχέση με το 2023.
* Το 2025 οι αιτήσεις διαμορφώθηκαν στις 63.542, παρουσιάζοντας μείωση κατά 8,7% έναντι του 2024.
* Το 2026 η τάση αντιστράφηκε πλήρως, καθώς οι αιτήσεις στο πρώτο τετράμηνο εκτοξεύθηκαν στις 74.838, σημειώνοντας αύξηση κατά 17,8% σε σχέση με το αντίστοιχο τετράμηνο του 2025. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση μετά το 2019.
Οι αιτίες
Η αύξηση των αιτήσεων αποδίδεται κυρίως στην προσπάθεια χιλιάδων παλαιών ασφαλισμένων να αξιοποιήσουν τις μεταβατικές διατάξεις που εξακολουθούν να επιτρέπουν συνταξιοδότηση πριν από τα 62 έτη, αλλά και στην ανησυχία που επικρατεί για πιθανές αυξήσεις στα όρια ηλικίας από το 2030.
Με βάση τον νόμο του υπουργείου Εργασίας που ισχύει σήμερα, τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης επανεξετάζονται ανά τριετία σε συνάρτηση με το προσδόκιμο ζωής των πολιτών ηλικίας άνω των 65 ετών. Η επόμενη κρίσιμη αξιολόγηση αναμένεται να γίνει το 2027, αλλά προς το παρόν το υπουργείο Εργασίας εκτιμά ότι δεν τίθεται θέμα αλλαγών, καθώς το προσδόκιμο ζωής δεν έχει βελτιωθεί μετά την πτώση που είχε λόγω της πανδημίας. Ωστόσο, τίποτε δεν μπορεί να αποκλειστεί για μετά το 2027 και όλα δείχνουν ότι η εφαρμογή των αλλαγών στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης θα έρθει το 2030.
Ποιοι βγαίνουν με τα μεταβατικά όρια ηλικίας πριν από τα 62
Η προοπτική αυτή οδηγεί πολλούς ασφαλισμένους στην απόφαση να επισπεύσουν την αποχώρησή τους, αξιοποιώντας τις ισχύουσες διατάξεις πριν υπάρξουν νέες αλλαγές. Ειδικά οι ασφαλισμένοι πριν από το 1993 σπεύδουν να κατοχυρώσουν ή να ασκήσουν δικαιώματα που επιτρέπουν συνταξιοδότηση ακόμη και πριν από τα 62 έτη πριν κλείσουν όλα τα παράθυρα για πρόωρη σύνταξη.
Τα μεταβατικά όρια ηλικίας για τους παλαιούς ασφαλισμένους εξαρτώνται από το πότε συμπληρώθηκαν οι ηλικίες των 50 έως 60 ετών. Για παράδειγμα, ασφαλισμένοι που είχαν συμπληρώσει το 50ό έως 55ο έτος μέχρι το 2018 μπορούν να συνταξιοδοτηθούν το 2026 ακόμη και με όρια ηλικίας από 58,5 ετών για μειωμένη σύνταξη. Αντίθετα, όσοι συμπλήρωσαν τις ίδιες ηλικίες από το 2019 έως το 2021 οδηγούνται πλέον σε ηλικίες συνταξιοδότησης από 62 έως 65 ετών.
Ανάμεσα στις κατηγορίες ασφαλισμένων που μπορούν να αποχωρήσουν πριν ή στα 62 έτη, είναι και οι εξής:
* Μητέρες ασφαλισμένες στο ΙΚΑ πριν το 1993 με 5.500 ένσημα και ανήλικο τέκνο ως το 2012.
* Γονείς στο Δημόσιο με 25ετία ως το 2012 και ανήλικο τέκνο.
* Τρίτεκνες μητέρες στο Δημόσιο με 20ετία έως το 2010.
* Δημόσιοι υπάλληλοι με 35, 36 ή 37 έτη ασφάλισης και συμπληρωμένες τις ηλικίες των 58 και 55 ετών (για την 37ετία) έως το 2021.
* Μητέρες σε Ταμεία ΔΕΚΟ και τραπεζών με 25ετία και ανήλικο τέκνο ως το 2012.
* Ασφαλισμένοι πριν το 1982 σε Ειδικά Ταμεία με 35ετία έως το 2021.
Από το 2022 και μετά, το γενικό καθεστώς προβλέπει πλήρη σύνταξη στα 67 έτη ή στα 62 με 40 έτη ασφάλισης για όλους τους ασφαλισμένους, παλαιούς και νέους.
Μείωση άνω του 90% στον αριθμό των εκκρεμών συντάξεων
Παρά την αύξηση των αιτήσεων συνταξιοδότησης, οι ληξιπρόθεσμες εκκρεμείς συντάξεις παρουσιάζουν εντυπωσιακή αποκλιμάκωση τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τα στοιχεία του συστήματος ΑΤΛΑΣ. Για παράδειγμα τον Απρίλιο του 2020 οι εκκρεμείς αιτήσεις ανέρχονταν σε 144.218, ενώ τον Απρίλιο του 2026 είχαν περιοριστεί σε μόλις 13.806. Συνολικά, μέσα σε έξι χρόνια οι εκκρεμότητες μειώθηκαν κατά περισσότερο από 90%, γεγονός που αποτυπώνει τη σημαντική επιτάχυνση στην απονομή συντάξεων και τη βελτίωση της λειτουργίας του ασφαλιστικού συστήματος. Η πορεία αυτή αποτελεί ένδειξη ότι οι παρεμβάσεις ψηφιοποίησης και οι διοικητικές μεταρρυθμίσεις έχουν συμβάλει καθοριστικά στη δραστική συρρίκνωση του αποθέματος των εκκρεμών συνταξιοδοτικών αιτήσεων.
Κώστας Κατίκος
.eleftherostypos.gr