Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν διέθετε αποτελεσματικά εργαλεία για την παρακολούθηση της προόδου και βασιζόταν σε διεθνείς δανειστές για την επίβλεψη της προόδου που σημειώθηκε στον τομέα των μεταφορών στα Βαλκάνια, γεγονός που οδήγησε στην αποδέσμευση κεφαλαίων πέραν του επιπέδου του έργου που είχε ολοκληρωθεί, σύμφωνα με τους ελεγκτές της ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επενδύσει 527 εκατομμύρια ευρώ σε ένα εμβληματικό ταμείο που έχει σχεδιαστεί για την καλύτερη σύνδεση των Δυτικών Βαλκανίων με το δίκτυο μεταφορών της Ένωσης.
Ωστόσο, περισσότερο από μια δεκαετία μετά την έναρξη της πρωτοβουλίας, οι ελεγκτές της ΕΕ προειδοποιούν ότι είναι απίθανο η περιοχή να ολοκληρώσει το βασικό ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών της έως την προθεσμία του 2030.
Καθώς η ΕΕ επιδιώκει να εμβαθύνει τους δεσμούς της με τις υποψήφιες χώρες και να επεκτείνει την επιρροή της στα Δυτικά Βαλκάνια, το μπλοκ εξακολουθεί να μην έχει μια αξιόπιστη εικόνα για το εάν πολλά από τα έργα που χρηματοδοτεί εκεί υλοποιούνται εγκαίρως και εντός προϋπολογισμού, σύμφωνα με τον τελευταίο έλεγχο του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ECA) που αποκαλύφθηκε την Τρίτη, λίγες μόλις ημέρες μετά τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων στο Μαυροβούνιο.
Τα ευρήματα του ΕΕΣ χρονολογούνται από την περίοδο μεταξύ 2015 και μέσων του 2025, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε 527 εκατομμύρια ευρώ σε περιφερειακές υποδομές μεταφορών μέσω των κονδυλίων των Δυτικών Βαλκανίων. Οι ελεγκτές της ΕΕ έλεγξαν 12 συγκεκριμένα έργα οδικών, σιδηροδρομικών και πλωτών οδών, συνολικού ύψους 341,6 εκατομμυρίων ευρώ σε όλη τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Κοσσυφοπέδιο , τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία
Τα ευρήματα εγείρουν άβολα ερωτήματα σχετικά με την εποπτεία ενός από τα πιο στρατηγικά σημαντικά επενδυτικά προγράμματα της ΕΕ σε μια περιοχή που θεωρείται κεντρικής σημασίας για τις φιλοδοξίες διεύρυνσης του μπλοκ.
«Όσον αφορά τη διεύρυνση της ΕΕ, οι καλά ανεπτυγμένες υποδομές αποτελούν ένα βήμα προς την εκπλήρωση των κριτηρίων ένταξης του μπλοκ. Τα έργα μεταφορών των Δυτικών Βαλκανίων προχωρούν πολύ αργά για να συνδέσουν την περιοχή με την ΕΕ αυτή τη δεκαετία», δήλωσε η Λάιμα Αντρικιένε, μέλος του ΕΕΣ και υπεύθυνη για την έκθεση.
«Η Επιτροπή θα πρέπει να βελτιώσει την επιλογή, την παρακολούθηση και τη βιωσιμότητα των έργων και να ενισχύσει την προβολή των έργων μεταφορών που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ στην περιοχή.»
Τα προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ έχουν σχεδιαστεί για να βοηθήσουν τις υποψήφιες και τις δυνάμει υποψήφιες χώρες, κυρίως στα Δυτικά Βαλκάνια, να εφαρμόσουν πολιτικές, θεσμικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις για να ευθυγραμμιστούν με τα πρότυπα της ΕΕ.
Αλόγιστη εκταμίευση κονδυλίων της ΕΕ
Οι ελεγκτές της ΕΕ αποκάλυψαν ότι η Επιτροπή συχνά εκταμίευε εφάπαξ επιχορηγήσεις της ΕΕ που υπερέβαιναν κατά πολύ την πραγματική πρόοδο που είχαν σημειώσει τα έργα, αποδυναμώνοντας την ικανότητά της να χρησιμοποιεί τη χρηματοδότηση ως μοχλό για να διασφαλίζει τη συμμόρφωση και να διατηρεί την κατασκευή σε καλό δρόμο.
Επιπλέον, σε μια κριτική αξιολόγηση του χρηματοδοτικού προγράμματος της ΕΕ προς τα Δυτικά Βαλκάνια, οι ελεγκτές της ΕΕ διαπίστωσαν ότι η Επιτροπή βασίζεται ολοένα και περισσότερο σε διεθνείς δανειστές για την επίβλεψη δρόμων, σιδηροδρόμων και πλωτών οδών που εκτείνονται στις τέσσερις βαλκανικές χώρες.
Ενώ τα έργα γενικά καλύπτουν τις βασικές ανάγκες υποδομών της περιοχής, οι ελεγκτές της ΕΕ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η εποπτεία της εφαρμογής τους από την Επιτροπή είναι συχνά περιορισμένη. Για την ενίσχυση της παρακολούθησης, συνέστησαν στην εκτελεστική εξουσία της ΕΕ να απαιτήσει από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να παρέχουν αποδεικτικά στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούν και μετριάζουν τους κινδύνους εφαρμογής.
«Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι τα επικεφαλής χρηματοπιστωτικά ιδρύματα παρέχουν αποδεικτικά στοιχεία για ανεπαρκή ικανότητα ανάπτυξης έργων, σύγκρουση συμφερόντων ή έλλειψη δικαιούχων και εθνικής ανάληψης ευθύνης», αναφέρει η έκθεση.
ΕΕΣ, βάσει δεδομένων από την πρόβλεψη του Κοινού Ταμείου από τον Ιανουάριο του 2026 Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό ΣυνέδριοΟ έλεγχος σκιαγραφεί την εικόνα ενός συστήματος στο οποίο οι Βρυξέλλες παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης, αλλά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την παρακολούθηση των κατασκευών, την εποπτεία των προμηθειών και την αναφορά προβλημάτων.
Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι οι πληροφορίες για τα έργα ήταν συχνά παρωχημένες, οι καθυστερήσεις συχνά αναφέρονταν ανεπαρκώς και τα συστήματα παρακολούθησης δεν παρείχαν πλήρη εικόνα της προόδου επί τόπου.
Κάθε έργο που εξετάστηκε από τους ελεγκτές της ΕΕ παρουσίασε καθυστερήσεις, με ορισμένα να εκτελούνται με καθυστέρηση άνω των δύο ετών. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα σχέδια χρειάστηκε να αναθεωρηθούν μετά την έναρξη των εργασιών, ενώ τα προβλήματα που προέκυψαν από την αδειοδότηση και τα διοικητικά εμπόδια επιβράδυναν περαιτέρω την υλοποίηση.
«Δεδομένης της αυξημένης συνεισφοράς στο Πλαίσιο Επενδύσεων των Δυτικών Βαλκανίων, αναμένουμε ότι τα ευρήματά μας θα βελτιώσουν τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή επιλέγει, παρακολουθεί και υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με τα έργα WBIF που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ», αναφέρει ο έλεγχος του ΕΕΣ.
ΕΕΣ, βάσει δεδομένων που ελήφθησαν από το Σύστημα Παρακολούθησης και Πληροφόρησης της Επιτροπής. Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό ΣυνέδριοΗ πρόοδος σε κίνδυνο
Παρά τα δισεκατομμύρια ευρώ που έχουν δεσμευτεί για τη βελτίωση της συνδεσιμότητας μεταξύ των Δυτικών Βαλκανίων και της ΕΕ, η πρόοδος παραμένει άνιση, προειδοποιούν οι ελεγκτές της ΕΕ. Από τις 43 επιχορηγήσεις επενδύσεων στις μεταφορές που εγκρίθηκαν στις τέσσερις ελεγχθείσες χώρες, μόνο έξι είχαν ολοκληρωθεί έως τα μέσα του 2025.
Αρκετά σιδηροδρομικά έργα παραμένουν ημιτελή, ενώ ορισμένες ολοκληρωμένες υποδομές κινδυνεύουν να παραμείνουν υποχρησιμοποιούμενες, επειδή τα τμήματα σύνδεσης που χρηματοδοτούνται από άλλους δωρητές δεν έχουν ακόμη κατασκευαστεί.
Οι ελεγκτές αναγνώρισαν ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ έχει στηρίξει έργα που θα ενισχύσουν τους περιφερειακούς δεσμούς και θα προωθήσουν την ολοκλήρωση με τους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών.
Ωστόσο, εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με το κατά πόσον η Επιτροπή διαθέτει επαρκή εργαλεία για να προσδιορίζει σε πραγματικό χρόνο εάν αυτές οι φιλοδοξίες μεταφράζονται σε αποτελέσματα.
Η έκθεση υποδηλώνει ότι η πρόκληση δεν είναι πλέον απλώς η χρηματοδότηση υποδομών, αλλά η διασφάλιση ότι οι Βρυξέλλες μπορούν να παρακολουθούν αποτελεσματικά τι συμβαίνει αφού τα χρήματα φύγουν από τους λογαριασμούς τους.
Το ΕΕΣ δεν μπορεί να επιβάλει πρόστιμα, να αναγκάσει τα θεσμικά όργανα να αλλάξουν πολιτικές ή να ασκήσει δίωξη σε άτομα. Ο κύριος ρόλος του είναι να επισημαίνει τυχόν παρατυπίες ή ύποπτη απάτη κατά την εκτέλεση της χρηματοδότησης της ΕΕ.
euronews.com