«Στις ράγες» και σχεδόν εντός χρονοδιαγραμμάτων, πάντα με σχετικές καθυστερήσεις και «αστερίσκους» ή προσαρμογές», είναι η πορεία σημαντικών υποδομών και μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, όπως τουλάχιστον αποτυπώνεται στην ετήσια έκθεση προόδου έτους 2026 αναφορικά με τους στόχους του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού-Διαρθρωτικού Σχεδίου που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Μεγάλα έργα όπως του ΒΟΑΚ, ο Ε 65, σιδηροδρομικά projects και άλλες μεταρρυθμίσεις (σιδηρόδρομος κ.α.) έχουν την ένδειξη ότι είναι «on track», όπως και άλλες μεταρρυθμίσεις (π.χ. για τον νέο ΟΣΕ κ.α.), ενώ σε σχετικό πίνακα αναφέρονται καθυστερήσεις π.χ. σε παρεμβάσεις αναφορικά με την ίδρυση Μητροπολιτικού Οργανισμού για την Κινητικότητα στην Περιφέρεια της Αττικής αλλά και στη Θεσσαλονίκη. Βέβαια, με την ένδειξη «on track» είναι και έργα – παρεμβάσεις στην ηλεκτροκίνηση όπου, όμως, έχουν καταγραφεί αρρυθμίες από την αγορά. Επίσης, στο μέτωπο των μεγάλων έργων, σημειώνεται ότι ήδη έχει ολοκληρωθεί ο οδικός άξονας Πάτρα – Πύργος (στο σύνολό του από πέρυσι) με τη «σφραγίδα» των ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – AKTOR – ΑΒΑΞ.
Τα μεγάλα έργα – Ο ΒΟΑΚ, το Καστέλι, ο Ε 65, ο σιδηρόδρομος
Όπως αναφέρεται, το έργο «Αναβάθμιση Προαστιακού Σιδηροδρόμου Δυτικής Αττικής» (ανάδοχος ΜΕΤΚΑ) στοχεύει στην κατασκευή ενός νέου κλάδου στον Προαστιακό Σιδηρόδρομο από τα Άνω Λιόσια έως τα Μέγαρα, εντός του υφιστάμενου σιδηροδρομικού διαδρόμου της παλαιάς σιδηροδρομικής γραμμής προς την Πελοπόννησο. Το συνολικό μήκος του νέου κλάδου του Προαστιακού Σιδηροδρόμου θα είναι 36 χλμ. Η επέκταση του σιδηροδρόμου θα συμβάλει στην οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, προωθώντας τη συνδεσιμότητα σε μια περιοχή όπου ο τομέας της εφοδιαστικής έχει σημαντικό δυναμικό. Η σύμβαση του έργου έχει υπογραφεί από τον Δεκέμβριο του 2023 και από τον Απρίλιο του 2026 το ποσοστό ολοκλήρωσης των εργασιών έχει φτάσει το 55%, ενώ το μέρος που χρηματοδοτείται από το RRF βρίσκεται υπό αναθεώρηση.
Η επένδυση του Προγράμματος Αναπτυξιακής Συνεργασίας (RPR) στον «Βόρειο Αυτοκινητόδρομο Κρήτης (BOAK)», συνδέει την Κίσσαμο, τα Χανιά, το Ρέθυμνο, το Ηράκλειο και τον Άγιο Νικόλαο και αποτελεί μέρος του δικτύου TEN-T, και περιλαμβάνει τρία υποέργα. Μέρος της επένδυσης χρηματοδοτείται από το RRF. Το υποέργο 1 περιλαμβάνει το τμήμα Κίσσαμος-Χανιά-Ηράκλειο, ένας αυτοκινητόδρομος με διόδια μήκους περίπου 188 χλμ., ο οποίος θα κατασκευαστεί και θα λειτουργήσει βάσει σύμβασης παραχώρησης (ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, AKTOR, ΜΕΤΚΑ – Metlen). Το υποέργο 2 περιλαμβάνει το τμήμα Χερσόνησος-Νεάπολη μήκους περίπου 22,4 χλμ., το οποίο θα κατασκευαστεί βάσει συμφωνίας Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, AKTOR), και το υποέργο 3 περιλαμβάνει το τμήμα Νεάπολη - Άγιος Νικόλαος μήκους περίπου 14,5 χλμ., το οποίο θα κατασκευαστεί ως έργο δημοσίων έργων (AKTOR). Ο αυτοκινητόδρομος στοχεύει στη βελτίωση της προσβασιμότητας μεταξύ των μεγάλων πόλεων της Κρήτης και όλων των μεγάλων λιμανιών και αεροδρομίων του νησιού, μειώνοντας τους χρόνους ταξιδιού, αυξάνοντας το επίπεδο εξυπηρέτησης και την οδική ασφάλεια και ενισχύοντας τις περιφερειακές μεταφορές, τόσο για την επιβατική όσο και για την εμπορευματική κίνηση. Για το 1ο υποέργο, η σύμβαση παραχώρησης υπογράφηκε στις 09/05/2025 και κυρώθηκε με τον Νόμο 5204 τον Ιούνιο του 2025. Η Ημερομηνία Έναρξης της Σύμβασης Παραχώρησης ορίστηκε η 30/01/2026.Εκτελούνται κατασκευαστικές εργασίες, καθώς και πρόσθετες εργασίες οδικής ασφάλειας από την Κίσσαμο έως το Ηράκλειο, ενώ υλοποιούνται επίσης το δεύτερο και το τρίτο υποέργο. Το συνολικό μέτρο βρίσκεται υπό αναθεώρηση. Οι προκαθορισμένες εργασίες του ΣΑΑ και για τα τρία υποέργα αναμένεται να ολοκληρωθούν έως τον Αύγουστο του 2026.
Το έργο του Νέου Αεροδρομίου στο Καστέλι αφορά στη χρηματοδότηση - σχεδιασμό - κατασκευή - λειτουργία και συντήρηση του Νέου Διεθνούς Αεροδρομίου Ηρακλείου στην Κρήτη (Σύμβαση Παραχώρησης με συμμετοχή και των ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ - GMR) το οποίο θα κατασκευαστεί στο Καστέλι, στον Δήμο Μινώα Πεδιάδος της Κρήτης. Σύμφωνα με τη Σύμβαση Παραχώρησης, περιλαμβάνει κτίρια, υποδομές, εξοπλισμό, εγκαταστάσεις και συστήματα, συμπεριλαμβανομένου του δικτύου οδικής σύνδεσης εντός του ακινήτου. Το έργο περιλαμβάνει τη μελέτη - κατασκευή και χρηματοδότηση των οδών πρόσβασης που συνδέουν το Αεροδρόμιο με τη Βόρεια Κρητική Οδό (ΒΟΑΚ) και τον Νότιο Οδικό Άξονα ή Κρήτης (ΝΟΑΚ). Το Αεροδρόμιο, όταν ανοίξει, θα αντικαταστήσει το σημερινό λειτουργικό Διεθνές Αεροδρόμιο Ηρακλείου "Ν. Καζαντζάκης" που βρίσκεται στην περιοχή της Αλικαρνασσού. Ο νέος τερματικός σταθμός θα έχει επιφάνεια 93.572 τετραγωνικά μέτρα, σχεδόν 32% μεγαλύτερος από τον αρχικά σχεδιασμένο. Εκτιμάται ότι έως το 2030 το αεροδρόμιο θα μπορεί να εξυπηρετεί 10 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως, φτάνοντας τελικά τα 14 εκατομμύρια. Η συνολική πρόοδος του έργου φτάνει το 70% τον Μάρτιο του 2026. Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2028.
Η επένδυση, ενταγμένη στο RRF, που αφορά στον «Βόρειο Τμήμα Αυτοκινητόδρομου E65» (ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, παραχώρηση) στοχεύει στην ολοκλήρωση της κατασκευής (κύριος άξονας, βοηθητικοί δρόμοι/συνδετήριοι δρόμοι και βοηθητικά έργα) ενός αυτοκινητόδρομου μήκους 70,47 χλμ. που συνδέει τα Τρίκαλα με την Εγνατία Οδό. Η κατασκευή χωρίζεται σε δύο υποέργα: Τμήμα Α/Κ Τρικάλων - Α/Κ Γρεβενών και Τμήμα Α/Κ Γρεβενών - Α/Κ Εγνατίας. Ο αυτοκινητόδρομος, ο οποίος θα βελτιώσει τη συνδεσιμότητα μεταξύ Νότιας Ελλάδας, Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας, αλλά και Δυτικών Βαλκανίων και υπόλοιπης Ευρώπης (μέσω του λιμένα Ηγουμενίτσας), αποτελεί μέρος του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ). Το τμήμα του βόρειου τμήματος του αυτοκινητόδρομου E-65 Τρικάλων - Καλαμπάκας λειτουργεί από τις 23/04/2024. Η συνολική πρόοδος του έργου υπερβαίνει το 90%. Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τον Αύγουστο του 2026.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, για την ενίσχυση και βελτίωση του σιδηροδρομικού δικτύου της Ελλάδας, καθώς και για την ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας στον τομέα της εφοδιαστικής, προωθείται η αναβάθμιση της υφιστάμενης σιδηροδρομικής γραμμής Αλεξανδρούπολης - Ορμενίου - Ελληνοβουλγαρικών Συνόρων, μήκους 175 χλμ., σε διπλή σιδηροδρομική γραμμή με την εγκατάσταση συστημάτων σηματοδότησης με ETCS Επιπέδου 1 και ηλεκτροκίνηση, καθώς και την αναβάθμιση υφιστάμενων σταθμών/στάσεων και την κατασκευή νέων. Η επένδυση θα υλοποιηθεί σε φάσεις κατασκευής, η πρώτη εκ των οποίων θα περιλαμβάνει τις εργασίες για την υλοποίηση της ενιαίας γραμμής που θα τεθεί σε λειτουργία. Για το τμήμα Αλεξανδρούπολη-Πύθιο, υποβλήθηκε αίτημα χρηματοδότησης από το CEF2 τον Ιανουάριο του 2025.
Η κατασκευή της νέας ενιαίας σιδηροδρομικής γραμμής (με ανάδοχο την ΤΕΡΝΑ) μεταξύ Νέας Καρβάλης και Τοξοτών και η σύνδεση της σιδηροδρομικής στάσης Νέας Καρβάλης με το Εμπορευματικό Λιμάνι Καβάλας (Φίλιππος) θα ολοκληρώσει μέρος της ελλείπουσας σιδηροδρομικής σύνδεσης Θεσσαλονίκης-Καβάλας-Αλεξανδρούπολης κατά μήκος των διαδρόμων BBA (Βαλτική-Μαύρο-Αιγαίο) και Sea2Sea. Όπως σημειώνεται, η επένδυση θα υλοποιηθεί σε φάσεις κατασκευής, η πρώτη εκ των οποίων περιλαμβάνει την κατασκευή μιας μονής σιδηροδρομικής γραμμής μήκους 31,80 χλμ. από τη Νέα Καρβάλη στους Τοξότες και μιας μονής σιδηροδρομικής γραμμής μήκους 5,3 χλμ. που θα συνδέει τη σιδηροδρομική στάση Νέας Καρβάλης με το Εμπορευματικό Λιμάνι Καβάλας, την κατασκευή 5 σιδηροδρομικών στάσεων/σταθμών (2 για επιβάτες, 2 για εμπορεύματα και έναν σταθμό εξυπηρέτησης για τον ΟΣΕ στην περιοχή Τοξοτών). Ο φάκελος της σύμβασης του έργου υποβλήθηκε στο Ελεγκτικό Συνέδριο τον Ιανουάριο του 2025. Έχει υποβληθεί αίτηση αναστολής στο Συμβούλιο της Επικρατείας έναντι της Απόφασης κήρυξης της απαλλοτρίωσης, ενώ η υπογραφή της σύμβασης θα πραγματοποιηθεί το δεύτερο τρίμηνο 2026.
Το έργο του αυτοκινητόδρομου Πάτρας - Πύργου αφορά στη χρηματοδότηση - μελέτη - κατασκευή - λειτουργία και συντήρηση του τμήματος της οδού Πάτρας-Πύργου μήκους 74,5 χλμ. (μέρος της Σύμβασης Παραχώρησης), που έχει πραγματοποιηθεί με την επιμήκυνση της υφιστάμενης Εθνικής Οδού (ΕΟΟ) για τα πρώτα 13 χλμ., ενώ τα υπόλοιπα 61,5 χλμ. αφορούν σε νέα οδό. Το έργο είναι υψηλών προδιαγραφών, η οποία περιλαμβάνει ταχύτητα σχεδιασμού 120 χλμ./ώρα, με στόχο την ομαλή ροή της κυκλοφορίας και τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας. Ο νέος αυτοκινητόδρομος έχει παραδοθεί στην κυκλοφορία εντός του 2025.
Οι μεταρρυθμίσεις – παρεμβάσεις στον Σιδηρόδρομο
Στην ετήσια έκθεση προόδου γίνεται αναφορά στην εμβληματική μεταρρύθμιση του RRF που αφορά στην «Οργανωτική μεταρρύθμιση στον σιδηροδρομικό τομέα». Οι παράλληλες αρμοδιότητες μεταξύ των ΟΣΕ, ΕΡΓΟΣΕ και ΓΑΙΑΟΣΕ κατέστησαν τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό, τον συντονισμό, την ανάπτυξη, τη συντήρηση και τη διαχείριση του σιδηροδρομικού δικτύου υπερβολικά περίπλοκο. Συνεπώς, ιδρύεται ένας νέος ενιαίος δημόσιος φορέας μέσω των νόμων 5167/2024 και 5220/2025, ο οποίος αναλαμβάνει πλήρως τον ρόλο, τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες του Διαχειριστή Υποδομής Σιδηροδρόμων, όπως περιγράφονται στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο (Οδηγία 2016/798), ενώ καθίσταται επίσης αποκλειστικά υπεύθυνος για όλες τις μελέτες και τα έργα που εκτελούνται στο σιδηροδρομικό δίκτυο και το τροχαίο υλικό. Η νέα εταιρεία μετονομάζεται σε «Σιδηρόδρομοι Ελλάδας» και οι αρμοδιότητές της και οι λειτουργίες της καλύπτουν πλήρως εκείνες του υφιστάμενου ΟΣΕ, της ΕΡΓΟΣΕ και της διαχείρισης του τροχαίου υλικού της ΓΑΙΑΟΣΕ.
Η Σύμβαση Συγχώνευσης και το κωδικοποιημένο Καταστατικό «Καταστατικό» του νέου Διαχειριστή Υποδομής «Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι» δημοσιεύθηκαν την 01.09.2025 στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (Γ.Ε.ΜΗ.), όπως απαιτείται για την νομική τυποποίηση και δημοσιοποίηση της συγχώνευσης σύμφωνα με το ελληνικό εταιρικό δίκαιο. Η σύνθεση του νέου Δ.Σ. καταχωρήθηκε επίσης επίσημα και δημοσιεύτηκε στο Γ.Ε.ΜΗ. στις 05.09.2025, ολοκληρώνοντας έτσι τη νομική υπόσταση της νέας οντότητας. Στην Έκθεση Προόδου γίνεται αναφορά στις κινήσεις που έχουν γίνει και στις διαδικασίες ή τα χρονοδιάγραμμα ανάληψης διαχειριστικών αρμοδιοτήτων κ.α., με τη νομοθεσία, όπως αναφέρεται, «να στοχεύει στον περαιτέρω εκσυγχρονισμό του τομέα ενισχύοντας το διαρθρωτικό και διαδικαστικό πλαίσιο για την ασφάλεια, υποστηρίζοντας έτσι ένα ασφαλέστερο, πιο αποτελεσματικό και έτοιμο για το μέλλον σιδηροδρομικό σύστημα».
Στο πλαίσιο του προγράμματος εκσυγχρονισμού του τομέα, στις 17 Οκτωβρίου 2025, οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι (Νέος ΟΣΕ) και τα εποπτεύοντα Υπουργεία Υποδομών και Μεταφορών και Οικονομικών συνήψαν συμβατική συμφωνία, σύμφωνα με την Οδηγία 2012/34/ΕΕ και τον τροποποιημένο Νόμο 4408/20161. Η συμφωνία καθορίζει τις στρατηγικές κατευθύνσεις σχετικά με την πολιτική διαχείρισης του εθνικού σιδηροδρομικού δικτύου και τη στρατηγική ανάπτυξης της σιδηροδρομικής υποδομής. Περιλαμβάνει στόχους απόδοσης, δομές κινήτρων και υποχρεώσεις χρηματοδότησης που έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίξουν ένα καθεστώς διαχείρισης βασισμένο στην απόδοση και να διασφαλίσουν την παροχή αποτελεσματικών, αξιόπιστων και υψηλής ποιότητας υπηρεσιών σιδηροδρομικής υποδομής. Στο ίδιο πνεύμα, τον Οκτώβριο του 2024, το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών υπέγραψε σύμβαση με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για την εκπόνηση της Στρατηγικής για τους Σιδηρόδρομους και του Πολυετούς Επενδυτικού Προγράμματος για τον Σιδηροδρομικό τομέα.
Σύμφωνα με την παρούσα σύμβαση, η ΕΤΕπ παρέχει στην Ελλάδα την απαραίτητη τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για την εφαρμογή μακροπρόθεσμων στρατηγικών, παρέχοντας συμβουλές σχετικά με την προγραμματισμένη σημαντική αναβάθμιση του εθνικού σιδηροδρομικού δικτύου. Το πεδίο εφαρμογής της ανάθεσης της ΕΤΕπ είναι η παροχή ενός συνεκτικού στρατηγικού και επιχειρηματικού σχεδίου, γύρω από το οποίο ο Δικαιούχος (Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών) μαζί με τη Νέα Εταιρεία Σιδηροδρόμων (Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι) μπορούν να παραδώσουν μια σειρά από καλά ανεπτυγμένα, άρτια προετοιμασμένα, καλά κατανοητά έργα και σε κάθε περίπτωση υποστηριζόμενα από μια εφικτή στρατηγική χρηματοδότησης. Η έγκριση του Πολυετούς προγράμματος με αναμενόμενες στρατηγικές επενδύσεις και εργασίες συντήρησης από το Διοικητικό Συμβούλιο των Ε.Σ. αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τον Μάιο του 2026.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών του για τη βελτίωση της ασφάλειας των σιδηροδρόμων, το Υπουργείο συντάσσει επί του παρόντος τον αναθεωρημένο Γενικό Κανονισμό Οδικής Κυκλοφορίας (ΓΚΚ). Ο προτεινόμενος κανονισμός εισάγει σημαντικές τροποποιήσεις στις λειτουργικές διαδικασίες και διευκρινίζει τους ρόλους και τις ευθύνες σε όλο το σιδηροδρομικό σύστημα. Η Υπουργική Απόφαση για την έγκριση του αναθεωρημένου Γενικού Κανονισμού (ΓΚΠ) αναμένεται να δημοσιευτεί έως τον Μάιο του 2026, με συγκεκριμένη διάταξη που να αναφέρει ότι η έναρξη ισχύος θα γίνει εντός 14 μηνών από τη δημοσίευσή της.
Στο πλαίσιο της τεχνικής υποστήριξης για την επιχειρησιακή σύσταση των «Ελληνικών Σιδηροδρόμων» και σύμφωνα με το Άρθρο 265 του Ν. 4412/2016, το Υπουργείο έχει ξεκινήσει μια κλειστή διαδικασία σύναψης σύμβασης για την παροχή εξειδικευμένων τεχνικών υπηρεσιών για την υποστήριξη της επιχειρησιακής σύστασης των «Ελληνικών Σιδηροδρόμων Α.Ε.». Η σχετική σύμβαση (με τους Γερμανικούς Σιδηρόδρομους) αναμένεται να υπογραφεί τον Ιούνιο 2025.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του ΟΣΕ
Επιπλέον, όπως σημειώνεται, ο «Ψηφιακός Μετασχηματισμός του Οργανισμού Σιδηροδρόμων Ελλάδος» αποτελεί μια σημαντική επένδυση που σχετίζεται με τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές, εγκαθιστώντας ειδική τεχνολογία υποδομής και κεραίες για μετάδοση σήματος και συνέχεια σε όλο το δίκτυο, επιτρέποντας την ανοιχτή τηλεπικοινωνιακή πρόσβαση, καλύπτοντας τις λειτουργικές ανάγκες για καλύτερη εξυπηρέτηση των ροών των τρένων καθώς και των επιβατών. Η εγκατάσταση υποδομών για πρόσβαση στο διαδίκτυο υψηλής ταχύτητας, καθώς και τηλεματικών υπηρεσιών και έξυπνης έκδοσης εισιτηρίων στους σιδηροδρομικούς σταθμούς είναι μεταξύ των στόχων του έργου. Η δημόσια σύμβαση για το υποέργο 1 υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 2026. Οι εργασίες που χρηματοδοτούνται από το RRF αναμένεται να ολοκληρωθούν έως τον Αύγουστο του 2026. Το συνολικό μέτρο βρίσκεται υπό αναθεώρηση.
Γιώργος Παπακωνσταντίνου
insider.gr