Με ανοιχτές «πληγές», κρίσιμες εκκρεμότητες και ημιτελή συστήματα ασφαλείας εξακολουθεί να λειτουργεί ο ελληνικός σιδηρόδρομος τρία χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών με τα 57 θύματα.
Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση διαβεβαιώνει σε κάθε ευκαιρία ότι οι ελληνικές ράγες γυρίζουν σελίδα, τα όσα αναφέρει η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) στο νέο Σχέδιο Εποπτείας για το 2026 που δημοσιοποίησε καταδεικνύουν ότι ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς, καθώς βασικά προβλήματα που συνδέονται με την ασφαλή λειτουργία του σιδηροδρόμου και αφορούν τη σηματοδότηση, τη διαχείριση κυκλοφορίας, τις υποδομές, ακόμα και τη στοιχειώδη ορατότητα του δικτύου λόγω βλάστησης, δεν έχουν ακόμα επιλυθεί.
Ειδικά σε ό,τι αφορά τη συντήρηση της σιδηροδρομικής υποδομής, η ίδια η ΡΑΣ παραδέχεται ότι η κατάσταση εκπέμπει «σήμα προειδοποίησης». Συγκεκριμένα, στο Σχέδιο Εποπτείας αναφέρεται πως το 2024 - έναν χρόνο μετά τα Τέμπη - διαπιστώθηκαν σημαντικά περιστατικά ασφαλείας: «η σημαντική αύξηση κατά το έτος 2024 σε ορισμένες κατηγορίες περιστατικών αποτελεί σήμα προειδοποίησης για την κατάσταση της υποδομής», αναφέρει.
Η Αρχή μάλιστα απαριθμεί σειρά σοβαρών συμβάντων που καταγράφονται στο δίκτυο τα τελευταία χρόνια κρούοντας καμπανάκι στον ΟΣΕ: «Η επαναλαμβανόμενη εμφάνιση συγκεκριμένων κατηγοριών περιστατικών κατά την τελευταία τετραετία, όπως βλάβες εγκαταστάσεων, προσκρούσεις οχημάτων σε διαβάσεις, παραβιάσεις φωτοσημάτων, εκτροχιασμοί, λάθος χαράξεις αναδεικνύει την ανάγκη για εντατικοποίηση των ελέγχων συμμόρφωσης του διαχειριστή υποδομής ως προς την εφαρμογή και αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων συντήρησης, των διαδικασιών ασφάλειας και των διορθωτικών ενεργειών που προκύπτουν από προηγούμενα συμβάντα και απαιτείται η διενέργεια στοχευμένων επιθεωρήσεων σε κρίσιμες κατηγορίες όπως ισόπεδες διαβάσεις, φωτοσήματα και τεχνικές εγκαταστάσεις. Συστήματα τηλεδιοίκησης, σηματοδότησης, Λειτουργία των Ισόπεδων Διαβάσεων, Παρατρόχια σύστηματα ETCS & GSM-R, Γεωμετρία της τροχιάς».
Ταυτόχρονα η ΡΑΣ αναγνωρίζει ότι σε κρίσιμο τμήμα του δικτύου, όπου συνεχίζονται τα έργα αποκατάστασης, η κυκλοφορία διεξάγεται σε μονή γραμμή χωρίς τηλεδιοίκηση. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι «λόγω των εργασιών στην περιοχή Λιανοκλάδι - Δομοκός στο εν λόγω τμήμα η κυκλοφορία πραγματοποιείται σε μονή γραμμή χωρίς την χρήση τηλεδιοίκησης».
Για το συγκεκριμένο τμήμα η ΡΑΣ εξηγεί πως προχώρησε σε επικαιροποίηση της έγκρισης ασφαλείας του ΟΣΕ, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτήν το τμήμα Δομοκός – Παλαιοφάρσαλος (Άνοδος), ανακοινώνοντας ότι θα πραγματοποιηθεί έλεγχος της διαχείρισης κυκλοφορίας και της παρακολούθησης των μέτρων που ελήφθησαν για την κυκλοφορία. Προσθέτει ότι βάσει του τελευταίου νόμου για τον σιδηρόδρομο, προβλέπεται η ίδρυση Ενιαίου Κέντρου Εποπτείας Σιδηροδρόμων για την άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου της λειτουργίας της σιδηροδρομικής υποδομής και ολοκληρωμένης εποπτείας της κυκλοφορίας των αμαξοστοιχιών, στο οποίο και θα πραγματοποιήσει επιθεωρήσεις μετά τη λειτουργία του.
Την ίδια στιγμή από το ίδιο το επίσημο σχέδιο εποπτείας της ΡΑΣ προκύπτει ότι το ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο εξακολουθεί να λειτουργεί σε σημαντικά σημεία με προσωρινές λύσεις και χωρίς πλήρη συστήματα ασφαλείας. Η Αρχή σημειώνει ότι «η μηχανοδήγηση γίνεται με χειρωνακτικό τρόπο ακολουθώντας τις ενδείξεις των φωτοσημάτων, χωρίς σύστημα ασφάλειας και προστασίας συρμού ERTMS», ενώ και το σύστημα επικοινωνίας GSM-R δεν λειτουργεί πλήρως: «Επίσης όσον αφορά τις επικοινωνίες σε ορισμένα τμήματα του δικτύου το GSM-R δεν είναι υπό λειτουργία και το εποχούμενο δεν ανιχνεύει σήμα GSM-R από την Υποδομή».
Να σημειωθεί ότι τα συγκεκριμένα είναι από τα βασικότερα ευρωπαϊκά συστήματα ασφαλείας, τα οποία λειτουργούν ως τεχνολογικές «ασπίδες» που θα απέτρεπαν ανθρώπινα λάθη και συγκρούσεις.
Η Αρχή κάνει συγκεκριμένη αναφορά και στις παραβιάσεις φωτοσημάτων που διαπιστώθηκαν και στο πρόσφατο παρελθόν ανειμετωπίζοντάς τες ως «μείζον θέμα εποπτείας»: «Οι υπερβάσεις φωτοσημάτων που συνέβησαν το προηγούμενο διάστημα θέτουν ως μείζον θέμα εποπτείας της διεξαγωγής και διαχείρισης της κυκλοφορίας», σημειώνεται στο επίσημο έγγραφο.
Στο σχέδιο Εποπτείας η ΡΑΣ προαναγγέλλει εκτεταμένους ελέγχους στον ΟΣΕ. Αν και χορήγησε στον Οργανισμό επικαιροποίηση της έγκρισης ασφαλείας, επισημαίνει πως στην εν λόγω έγκριση καταγράφονται «εναπομένοντα προβληματικά σημεία προς εποπτεία», τα οποία θα επανεξετασθούν από την Αρχή. Ομοίως, σημειώνεται ότι «θα γίνεται παρακολούθηση των 'ανοιχτών' ευρημάτων/ μη συμμορφώσεων και της προόδου υλοποίησης των σχετικών διορθωτικών ενεργειών για την άρση των ευρημάτων προηγούμενων ελέγχων και επιθεωρήσεων».
Από το ραντάρ της ΡΑΣ δεν έχει περάσει απαρατήρητη και η εικόνα εγκατάλειψης σε τμήματα του δικτύου, ακόμη και σε στοιχειώδη ζητήματα, όπως αυτό της βλάστησης που μειώνει την ορατότητα των μηχανοδηγών: «Στο δίκτυο καταγράφονται προβλήματα λόγω έντονης βλάστησης, όπως η μείωση της ορατότητας, αναγνώρισης των σημάτων και η πρόκληση ζημιών σε τροχαίο υλικό», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Η Αρχή σημειώνει ότι θα προβεί στους απαραίτητους ελέγχους σε όλους τους σιδηροδρομικούς φορείς υπογραμμίζοντας ότι «πέραν των προγραμματισμένων εποπτικών δραστηριοτήτων μπορεί να υλοποιεί και έκτακτες ή αιφνίδιες εποπτικές δραστηριότητες».
Σε ό,τι αφορά το τροχαίο υλικό, η ΡΑΣ μετά την έγκριση οχημάτων με εγκατεστημένο εποχούμενο υποσύστημα ελέγχου χειρισμού, σηματοδότησης ETCS και εποχούμενο υποσύστημα GSM-R θα πραγματοποιήσει ελέγχους σε συρμούς, ενώ θα προγραμματίσει μία κοινή συνάντηση εποπτείας με όλους τους σιδηροδρομικούς οργανισμούς και εκπροσώπους του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορώνφ με ατζέντα που θα καθοριστεί από τη ΡΑΣ.
Προτεραιότητα στις συστάσεις του ΕΟΔΑΣΑΑΜ για τα Τέμπη
Στο έγγραφο γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στις συστάσεις του Εθνικού Οργανισμού Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων (ΕΟΔΑΣΑΑΜ) που αναφέρονταν στο πόρισμα για την τραγωδία των Τεμπών, σημειώνοντας ότι: «Η παρακολούθηση των έξι συστάσεων ασφαλείας, που εξέδωσε ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ και απηύθυνε στον Διαχειριστή Υποδομής για υλοποίηση μετά το δυστύχημα των Τεμπών, αποτελεί πρώτιστης σημασίας εποπτική δραστηριότητα για την ΡΑΣ το 2026».
Υπενθυμίζεται ότι ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ είχε ζητήσει από τον ΟΣΕ την καλύτερη κατανόηση των κινδύνων που σχετίζονται με τη λειτουργική πραγματικότητα του σιδηροδρομικού συστήματος στην Ελλάδα εφιστώντας την προσοχή της διοίκησης κυρίως σε όσους σχετίζονται με εργασίες ανανέωσης ή/και συντήρησης που εκτελούνται με τον σιδηρόδρομο σε λειτουργία λαμβάνοντας υπόψη την υποβαθμισμένη κατάσταση των περιουσιακών στοιχείων και το ανθρώπινο δυναμικό. Απαιτούσε να δίνεται σημασία σε παράγοντες όπως ο φόρτος εργασίας, η καταλληλότητα του εργασιακού περιβάλλοντος και η γήρανση των εργαζομένων.
Με άλλη σύσταση ζητούσε την ανάπτυξη προγράμματος διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων (σιδηροδρομικές γραμμές, γέφυρες, σήραγγες, συστήματα σηματοδότησης και τηλεπικοινωνιών, κλπ) που θα στηρίζεται στην απογραφή και τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης βάσης δεδομένων, ενώ έδινε προτεραιότητα σε προγραμματισμένες επιθεωρήσεις και αξιολογήσεις για προληπτική συντήρηση με βάση συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.
Σε επίπεδο οικονομικών, ζητούσε την κατάρτιση ενός πολυετούς επενδυτικού σχεδίου που να καλύπτει όλες τις ανάγκες ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια του δικτύου, ενώ για τις κρίσιμες για την ασφάλεια ειδικότητες, όπως π.χ. οι σταθμάρχες ζητούσε καλύτερη εκπαίδευση, τακτική αξιολόγηση, συνεχή κατάρτιση και περιοδικούς ελέγχους ψυχολογικής και σωματικής ικανότητας καθώς εντόπισε ότι μετά την αρχική τους εκπαίδευση δεν επαναξιολογούνταν έως και το τέλος της καριέρας τους.
Επιπλέον ζητούσε να γίνονται απροειδοποίητες επιθεωρήσεις σε πραγματικές συνθήκες και επανεξέταση των πρωτοκόλλων, των διαδικασιών εκπαίδευσης και παρακολούθησης.
Όσον αφορά τη διερεύνηση των ατυχημάτων από τον ΟΣΕ, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ καλούσε τον ΟΣΕ να αναπτύξει ένα σύστημα αναφοράς, καταγραφής, διερεύνησης και ανάλυσης ατυχημάτων και συμβάντων με βασικό στόχο την πρόληψη μελλοντικών ατυχημάτων και να μεγιστοποιήσει τη διαθεσιμότητα των δεδομένων που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ανάλυση ατυχημάτων, να επανεξετάσει και να βελτιώσει τις διαδικασίες καταγραφής, αποθήκευσης των επιδόσεων ασφαλείας που σχετίζονται με δεδομένα (κάμερες σε σταθμούς, καταγεγραμμένες επικοινωνίες, καταγεγραμμένες ενέργειες από πίνακες ελέγχου κ.λπ), καθώς επίσης και να διαθέτει τα δεδομένα εύκολα τόσο για εσωτερική όσο και για εξωτερική διερεύνηση συμβάντος.
ethnos.gr