Η ανάλυση του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, με συγγραφέα τον Καθηγητή (αφ) Βασίλη Παππά στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής, Πανεπιστήμιο Πατρών, εστιάζει στις προοπτικές της ανενεργής σιδηροδρομικής γραμμής Κορίνθου – Άργους/Ναυπλίου – Τρίπολης – Καλαμάτας. Η συζήτηση για την επαναλειτουργία της αναζωπυρώθηκε μετά τη διακοπή λειτουργίας το 2010 και εντάθηκε πρόσφατα λόγω της ατυχούς προκήρυξης διαγωνισμού του ΤΕΕ, για τη μετατροπή της γραμμής σε ποδηλατόδρομο.
Συγκεφαλαιώνοντας τα συμπεράσματα της ανάλυσης:
Σε γενικές γραμμές, διαφαίνονται κάποια βασικά χαρακτηριστικά και κατευθύνσεις που συνοψίζονται στο ότι η περιοχή από την οποία διέρχεται η σιδηροδρομική γραμμή, αν εξαιρέσουμε τους κεντρικούς Δήμους κάθε Περιφερειακής Ενότητας (Π.Ε.), χαρακτηρίζεται από ισχνότατη δημογραφική δυναμική.
Ειδικότερα:
• Σε επίπεδο Περιφερειακών Ενοτήτων στη δυσμενέστερη δημογραφικά θέση φαίνεται να είναι η Π.Ε. Αρκαδίας ακολουθούμενη από τις Π.Ε. Λακωνίας και Μεσσηνίας.
• Σε επίπεδο Δήμων διαφοροποιούνται με θετικότερα (αλλά όχι θετικά χαρακτηριστικά) οι Δήμοι Καλαμάτας, Ναυπλιέων και Κορινθίων ενώ στο αντίποδα βρίσκονται οι Δήμοι Οιχαλίας, Μεσσήνης και Βόρειας Κυνουρίας.
Είναι σαφές, ότι ασφαλέστερα συμπεράσματα μπορούν να προέλθουν μόνο μέσα από μία αναλυτική και σε βάθος μελέτη για μία τεκμηριωμένη διατύπωση πολιτικών, μέτρων και δράσεων για τη δημογραφική ανόρθωση της περιοχής. Η δημογραφική αυτή ανόρθωση απαιτεί μέτρα, σε όλα τα επίπεδα (Εθνικό, Περιφερειακό, Τοπικό) και σ’ όλους τους τομείς της κοινωνίας, της οικονομίας και του περιβάλλοντος. Η εξεταζόμενη περιοχή, πέρα από την δημογραφική της κατάρρευση, παρουσιάζει παράλληλα ένα ιδιαίτερο δυναμικό στον πολιτισμό, την ιστορία, το τοπίο, την αρχιτεκτονική αλλά και την τουριστική υποδομή, ενώ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πολλαπλές κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις, όπως στις δημόσιες μεταφορές, στη βιομηχανία, στον αγροτικό τομέα, κ.α. Παράλληλα η ανοδική τάση του τουρισμού της χώρας μας δημιουργεί ευκαιρίες για νέα τουριστικά προϊόντα και μοντέλα (όπως η Ελληνοελβετική πρόταση για τουριστικό σιδηρόδρομο[1] ).
Η σχέση σιδηρόδρομου και δημογραφικής ανόρθωσης δεν είναι γραμμική, είναι κυρίως έμμεση αλλά ισχυρή, λειτουργώντας μέσω οικονομικών, κοινωνικών και χωρικών μηχανισμών. Επιπλέον ο σιδηρόδρομος ως μέσο μεταφοράς καλύπτει τις απαιτήσεις των πολιτικών της ΕΕ για υποδομές μεταφορών φιλικές προς το περιβάλλον, για οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική και εδαφική συνοχή σε διεθνές, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Συνεπώς η πολυλειτουργική προσέγγιση της σιδηροδρομικής γραμμής προσανατολισμένης στον τουρισμό δίνει την ευκαιρία να αναπτυχθούν στρατηγικές για βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη[2].
Ο σιδηρόδρομος δεν είναι απλώς ένα μέσο μεταφοράς αλλά αποτελεί ένα από τα κυριότερα εργαλεία χωρικής και οικονομικής συνοχής και ενισχύει τη βιωσιμότητα των περιοχών που εξυπηρετεί (μέσω της μείωσης του κόστους των μετακινήσεων ανθρώπων και αγαθών, της ενίσχυσης της πρόσβασης σε αγορές εργασίας, την εκπαίδευση και τις υπηρεσίες, της δημιουργίας θέσεων εργασίας, της προσέλκυσης επενδύσεων, κ.α.) αποτελώντας εχέγγυο για οικονομική ανάπτυξη και σταθερότητα, βασικές προϋποθέσεις για τη δημογραφική ανόρθωση μιας περιοχής.
Ολοκληρώνοντας πρέπει να τονίσουμε ότι η επαναλειτουργία της σιδηροδρομικής γραμμής, (ένα μέρος σαν τουριστική–μουσειακή), δεν αρκεί από μόνη της για ν’ αναστραφούν οι προαναφερθείσες δημογραφικές τάσεις της περιοχής, αλλά αποτελεί αναμφισβήτητα έναν ισχυρό ενισχυτικό παράγοντα. Παράλληλα απαιτούνται μέτρα και δράσεις σε όλα τα επίπεδα για την επίτευξη ενός ικανοποιητικού επιπέδου χωρικής συνοχής η οποία αποτελεί προϋπόθεση για μία βιώσιμη δημογραφική ανάπτυξη, ενώ αντίστοιχα η ισορροπημένη δημογραφική κατανομή ενισχύει τη συνοχή του χώρου. Χωρίς ολοκληρωμένες χωρικές πολιτικές, οι δημογραφικές ανισορροπίες τείνουν να οξύνονται.
Εμείς, σαν ομάδες ενεργών πολιτών θα θέλαμε να επισημάνουμε:
· Τα πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα για τα δεδομένα στο Διάγραμμα 7 που αναλύεται στον Πίνακας 10: Για την απογραφή του 2021, στις ζώνες μικρότερες 1000 μέτρων οι κάτοικοι είναι 186.031, το 81,26% του πληθυσμού!
· Η Περ. Ενότητα της Κορινθίας από την οποία διέρχεται η σιδηροδρομική γραμμή του Προαστιακού, αύξησε τον πληθυσμό της κατά 4,6% μεταξύ τον απογραφών 1991-2021.
· Η επαναλειτουργία της (ανακατασκευασμένης με ευρωπαϊκά κονδύλια) σιδηροδρομικής γραμμής Κορίνθου – Ναυπλίου – Τρίπολης - Καλαμάτας είναι δυνατόν και επιθυμητό να επανέλθει σε ενέργεια. Μπορεί να λειτουργήσει:
Σαν τουριστικός-μουσειακός σιδηρόδρομος με εξαιρετικά αποτελέσματα για ολόκληρη την Πελοπόννησο, και
Με κανονικά δρομολόγια για το τμήμα Κόρινθο-Άργος-Ναύπλιο.
Αναγκαίες προϋποθέσεις βιωσιμότητας είναι, η σύνδεσή - ανταπόκριση με τον προαστιακό της Αττικής και ο προγραμματισμός των δρομολογίων που θα την αξιοποιήσουν στις ώρες που θα ευρεθούν ως πιο κατάλληλες για την εξυπηρέτηση του πληθυσμού μιας δημογραφικά φθίνουσας περιοχής.
[1] η κυριότερη έχει διατυπωθεί από Ελληνοελβετική επιστημονική πρωτοβουλία η οποία «φιλοδοξεί να αναβιώσει όχι μόνο τον σιδηροδρομικό τουρισμό και να βάλει ξανά στον χάρτη την ανατολική, κεντρική και νότια Πελοπόννησο, αλλά και να συμβάλλει στην ανάπτυξη της περιοχής, στην αύξηση του τουριστικού ρεύματος και του σιδηροδρομικού και ορεινού τουρισμού αλλά και να συνδράμει στην κοινωνική ανασυγκρότηση των περιοχών αυτών». Βλέπε στο: https://www.ellet.gr/deltia-typou/dt-to-techniko-epimelitirio-elladas-kai-to-ypourgeio perivallontos-proothoun-tin-oristiki-katastrofi-tou-sidirodromikou-diktyou-tis-peloponnisou/
[2] Th. Papamichail, Spatial Synergies, Doctoral thesis, ETH Zurich, 2019
Για την ανάγνωση ολόκληρης της ανάλυσης, (8 σελίδες) παραθέτουμε τον σύνδεσμο από το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών - Ι.Δ.Ε.Μ. https://indemography.gr/gia-tin-sidirodromiki-grammi-korinthou-nafpliou-tripoleos-kalamatas/
& Σύλλογος των Φίλων του Σιδηροδρόμου
