Παρά τη βαρύτατη και δικαιολογημένη σκιά της τραγωδίας των Τεμπών το τελευταίο δεκάμηνο έχει παραχθεί σημαντικό έργο από το υπουργείο Μεταφορών - Τα 10 πράγματα που έχουν αλλάξει.
iapopsi.gr
Είναι πανθομολογούμενο ότι η σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών που στοίχησε τη ζωή σε 57 αθώους ανθρώπους δεν προκάλεσε μόνο ένα εθνικό συλλογικό τραύμα. Είναι και η αποφράδα ημέρα που η ιστορία του ελληνικού σιδηροδρόμου υπέστη μία εγκάρσια –δυστυχώς αιματοβαμμένη– τομή η οποία την χώρισε σε «ΠΡΙΝ» και «ΜΕΤΑ».
Δεν είναι, επομένως, ούτε τυχαίο ούτε παράλογο που ενώ έχουν περάσει σχεδόν τρία χρόνια από τη μοιραία βραδιά της 28ης Φεβρουαρίου του 2023, το εν γένει θέμα των σιδηροδρομικών μεταφορών στη χώρα επανέρχεται συχνά-πυκνά στην επικαιρότητα. Απόδειξη η προ 48 ωρών πολιτική σύγκρουση που είχαν στην Ολομέλεια της Βουλής ο υπουργός Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, με τον πρόεδρο της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλου, κατά τη συζήτηση για την κύρωση της τροποποίησης της σύμβασης μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου και της Hellenic Train αναφορικά με την ανάθεση υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών.
Το τοπ-10 των αλλαγών σε ένα δεκάμηνο
Πέρα από το δικαστικό μέρος της υπόθεσης και αφήνοντας στην άκρη τις αντιπολιτευτικές αντεγκλήσεις που συνήθως γίνονται υπό το πρίσμα των κομματικών παραμορφωτικών φακών, οι γνωρίζοντες τα των σιδηροδρόμων παραδέχονται ότι στο διάστημα των τελευταίων 10 μηνών έχει παραχθεί σημαντικό έργο εκ μέρους του υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών κάνοντας όπου απαιτήθηκε σκληρές διαπραγματεύσεις με την διοίκηση της Hellenic Train. Αυτό το έργο μπορεί σε αδρές γραμμές και τίτλους να συμπυκνωθεί στα εξής:
1] Υπεγράφησαν τον Απρίλιο και ξεκίνησαν τα έργα αποκατάστασης του κεντρικού άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη: Μέσα σε ένα μήνα από την ανάληψη καθηκόντων χωρίς κωλυσιεργία, υπεγράφη και υλοποιείται η σύμβαση για την πλήρη αποκατάσταση της υποδομής στο Αθήνα – Θεσσαλονίκη με σφιχτό χρονοδιάγραμμα 15 μηνών (ακούγεται αδιανόητο για δημόσιο έργο τέτοιου μεγέθους). Μέχρι στιγμής το χρονοδιάγραμμα τηρείται και τα έργα θα παραδοθούν το καλοκαίρι του 2026. Αυτό σημαίνει ότι στο Αθήνα – Θεσσαλονίκη θα υπάρχει 100% σηματοδότηση, 100% τηλεδιοίκηση και 100% ETCS
2] Εγκαταστάθηκε το ETCS σε όλα τα τρένα: Ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο (δυο μήνες πριν τη συμβατική υποχρέωση) η εγκατάσταση και ανάταξη του ETCS on board, δηλαδή το σύστημα αυτόματης πέδησης, σε όλα τα τρένα που κυκλοφορούν στο δίκτυο. Το σύστημα αυτό δεν περιλαμβανόταν στην περίφημη σύμβαση 717, προσθέτοντας ακόμη μία δικλείδα ασφαλείας για τον σιδηρόδρομο.
3] Μετά από 20 χρόνια έγινε η παραγγελία νέων τρένων αξίας €308.000.000: Υπεγράφη η παραγγελία για 23 τρένα με επένδυση 308 εκατ. ευρώ του ιταλικού Ομίλου Ferrovie dello Stato. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επένδυση στις χερσαίες μεταφορές που έχει γίνει ποτέ στη χώρα. Στον ελληνικό σιδηρόδρομο την τελευταία φορά που ήρθαν νέα τρένα ήταν πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.
4] Νέες δικλείδες ασφαλείας με το railway.gov.gr και το σύστημα ακριβούς γεωεντοπισμού: Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής στον σιδηρόδρομο μετά τα Τέμπη ήταν η έλλειψη επαρκών δικλείδων ασφαλείας όταν υπάρχουν ανθρώπινα λάθη. Ακόμη και τα συστήματα τηλεδιοίκησης και σηματοδότησης, ακριβώς επειδή τα διαχειρίζονται άνθρωποι δεν προσφέρουν 100% αυτοματοποιημένη ασφάλεια. Επίσης, μπορεί τα ευρωπαϊκά συστήματα ERTMS να εγκαθίστανται στον άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη αλλά υπάρχουν και πολλά ακόμη τμήματα του δικτύου με μονές γραμμές που δεν τα διαθέτουν βάσει κανονισμού μέχρι το 2050.
Σε όλα αυτά έρχεται να δώσει απάντηση το νέο σύστημα ακριβούς γεωεντοπισμού ώστε να μην κυκλοφορεί κανένα τρένο στα «τυφλά». Το σύστημα υλοποιήθηκε και λειτουργεί από τον Ιούλιο του 2025, και βασίζεται στην τριγωνοποίηση GNSS σήματος με επίγειους σταθμούς κάτι που προσφέρει ακρίβεια 5 εκατοστών (σε αντίθεση με το συμβατικό GPS που έχει απόκλιση 15 μέτρων). Σύμφωνα με το υπουργείο Μεταφορών, είναι μια ακόμη δικλείδα απέναντι σε ανθρώπινα λάθη και εξασφαλίζει έγκαιρο έλεγχο για αποφυγή κάθε πιθανότητας σύγκρουσης αμαξοστοιχιών.
5] Ολοκληρώθηκε η επαναδιαπραγμάτευση της σύμβασης Δημοσίου – Hellenic Train, με αποτέλεσμα περισσότερες επενδύσεις και αυστηρότερες ρήτρες: Η καινούργια σύμβαση προβλέπει συνολικές επενδύσεις 420 εκατ. ευρώ (συμπεριλαμβάνονται τα 23 νέα τρένα αλλά και ανακαίνιση υπάρχοντος στόλου) και για πρώτη φορά εισάγεται ρήτρα καταγγελίας της σύμβασης, αν δεν υλοποιηθούν οι επενδύσεις εως το 2027 όπως προβλέπεται. Προβλέπονται επίσης αυστηρότερες ποινές για καθυστερήσεις και ακυρώσεις και διπλασιασμός της αποζημίωσης επιβατών.
6] Ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος νόμος για το σιδηρόδρομο 5220/25 – Τι έχει αλλάξει στην πράξη: Μεταξύ των αλλαγών που φέρνει ο νέος νόμος ξεχωρίζουν α) Άρση μονιμότητας στον ΟΣΕ, β) Αυστηρές ποινές για προσωπικό ασφαλείας που υποκύπτουν σε λάθη – απολύσεις για σοβαρά λάθη, γ) Ψυχομετρικά τεστ σε συνεργασία με το ΓΕΕΘΑ, δ) Αναβάθμιση δομών ασφαλείας του ΟΣΕ, ε) Ενίσχυση ΡΑΣ και ΕΟΔΑΣΑΑΜ, στ) Αλλαγή του μοντέλου εκπαίδευσης – έμφαση στην πρακτική, ζ) Αλλαγή του μοντέλου προσλήψεων – έμφαση σε γρήγορη στελέχωση με καλύτερους μισθούς.
7] Αλλαγή διοικήσεων σε ΟΣΕ, ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ΡΑΣ: Τόσο στον ΟΣΕ, όσο και στις αρχές που ελέγχουν τον ΟΣΕ και την Hellenic Train υπάρχουν πλέον νέα πρόσωπα που έχουν αναλάβει τις ευθύνες τους. Ο Χρήστος Παληός αντί του Παναγιώτη Τερεζάκη στον ΟΣΕ, η Γεωργία Αϋφαντοπούλου αντί της Ιωάννας Τσιαπαρίκου στη ΡΑΣ και η κα Σωτηροπούλου αντί του κου Παπαδημητρίου στον ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
8] Καταργήθηκε το μπαλάκι ευθυνών μεταξύ ΕΡΓΟΣΕ – ΓΑΙΟΣΕ – ΟΣΕ – η εταιρεία λειτουργεί πλέον ενιαία: Τον Αύγουστο του 2025 ενοποιήθηκαν επιτέλους ΟΣΕ, ΕΡΓΟΣΕ και το τροχαίο υλικό της ΓΑΙΑΟΣΕ, μια ανάγκη που είχε αναδειχθεί εδώ και αρκετά χρόνια λόγω της πολυδιάσπασης αρμοδιοτήτων μεταξύ των οργανισμών. Πλέον τα έργα, η κυκλοφορία και το τροχαίο υλικό είναι υπό την ευθύνη ενός οργανισμού και το μπαλάκι ευθυνών έχει σταματήσει.
9] Παρουσιάσθηκε το braingain.ose.gr με πάνω από 300 αιτήσεις – ο νέος ΟΣΕ στελεχώνεται τον Ιανουάριο με Έλληνες του εξωτερικού με σιδηροδρομική εμπειρία: Όταν παρουσιάστηκε η πλατφόρμα και ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης απηύθυνε κάλεσμα σε Έλληνες του εξωτερικού να επιστρέψουν στη χώρα και να εργαστούν στον ΟΣΕ, κάποιοι το θεώρησαν ανέκδοτο. Κι όμως κατατέθηκαν 310 αιτήσεις από Έλληνες με πολύτιμη σιδηροδρομική εμπειρία σε σιδηροδρομικούς οργανισμούς και εταιρείες 30 σύγχρονων ευρωπαϊκών, ασιατικών και αραβικών κρατών. Ολοκληρώθηκαν οι προκαταρκτικές συνεντεύξεις και τον Ιανουάριο οι θέσεις στελεχών προκηρύσσονται επίσημα.
10] Άλλαξε ο απαρχαιωμένος τρόπος εκπαίδευσης – Πλέον οι μηχανοδηγοί εκπαιδεύονται με Προσομοιωτή για το ETCS
Το 2025 ήταν η τελευταία χρονιά που η εκπαίδευση στον ΟΣΕ είχε τα χαρακτηριστικά προηγούμενου αιώνα. Από το καθεστώς των θεωρητικών εκπαιδεύσεων και της παπαγαλίας, περάσαμε επιτέλους σε ένα σύγχρονο μοντέλο με προσομοιωτές για το αυτόματο σύστημα πέδησης ETCS, πρακτικές εξετάσεις και επαναξιολόγηση για όλο το προσωπικό. Σε συνεργασία με τη Deutsche Bahn, το πρόγραμμα εκπαίδευσης με χρήση νέων τεχνολογιών άλλαξε και το κέντρο εκπαίδευσης του ΟΣΕ στο Ρέντη ανακαινίζεται ήδη ώστε να λειτουργεί εντός του 2026 με σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα. Για τους πιο δύσπιστους, όλα αυτά τα ελέγχει η Κομισιόν και ο ERA (European Rail Agency). Η Κομισιόν επιβεβαίωσε πρόσφατα ότι η Ελλάδα είναι πλέον σε τροχιά εξόδου από το καθεστώς παραβίασης. Ίσως η πιο σημαντική αλλαγή όμως να μην αφορά τα μέτρα ασφαλείας, αλλά μια κοινωνική πτυχή που δεν γνωρίζει πολύ κόσμος διότι δεν επικοινωνείται δημοσίως.
