Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε την τελική του έγκριση στον κανονισμό για τη χρήση της χωρητικότητας των σιδηροδρομικών υποδομών στον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Σιδηροδρομικό Χώρο. Στόχος του είναι η αύξηση του μεριδίου των σιδηροδρόμων στις αγορές εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών, βελτιώνοντας τον διασυνοριακό συντονισμό, με στόχο τη μείωση της συμφόρησης του δικτύου και την αύξηση της αξιοπιστίας.
Ο βασικός στόχος είναι η απομάκρυνση από τον κατακερματισμένο εθνικό σχεδιασμό χρονοδιαγραμμάτων προς ένα πιο συντονισμένο ευρωπαϊκό σύστημα, το οποίο θα είναι σε θέση να αποσπάσει μεγαλύτερη χωρητικότητα από τις υπάρχουσες υποδομές χωρίς απαραίτητα να κατασκευαστούν νέες γραμμές.
«Ο Κανονισμός Χωρητικότητας αποτελεί βασικό ορόσημο για τον σιδηροδρομικό τομέα, ώστε να καταστήσει την υπάρχουσα χωρητικότητα πιο αποτελεσματική και να την αυξήσει κατά 4%», δήλωσε ο Alberto Mazzola, Εκτελεστικός Διευθυντής της Κοινότητας Ευρωπαϊκών Διαχειριστών Σιδηροδρόμων και Υποδομών, μετά την έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 19 Μαΐου. «Η CER επαινεί τους συννομοθέτες για την αφοσίωσή τους στην επίτευξη αυτής της συμφωνίας. Ο τομέας έχει δεσμευτεί πλήρως να εφαρμόσει το νέο πλαίσιο και να επιτύχει αποτελέσματα για ομαλότερο και πιο προβλέψιμο σχεδιασμό των επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών το συντομότερο δυνατό.»
Η ευρωβουλευτής Tilly Metz (Πράσινοι/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία), εισηγήτρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη νομοθεσία, δήλωσε ότι «οι εμπορευματικές μεταφορές θα ωφεληθούν ιδιαίτερα, καθώς αυτές οι αλλαγές θα τις βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες προκλήσεις», ενώ «στο μέλλον, οι επιβάτες θα μπορούν να αγοράζουν τα διεθνή εισιτήριά τους πολύ νωρίτερα, γεγονός που θα διευκολύνει τον προγραμματισμό των ταξιδιών τους».
Χρονολόγιο νομοθεσίας
Ο κανονισμός αντικαθιστά το παλαιότερο πλαίσιο για την κατανομή της χωρητικότητας και αναθεωρεί εν μέρει τους κανόνες της οδηγίας 2012/34/ΕΕ, ενώ παράλληλα καταργεί τον κανονισμό αριθ. 913/2010 για τους σιδηροδρομικούς εμπορευματικούς διαδρόμους.
Ο σιδηροδρομικός τομέας έχει ήδη λάβει μέτρα για να προετοιμαστεί για τις αλλαγές και οργανισμοί όπως η RailNetEurope πραγματοποίησαν συνεδριάσεις για να συζητήσουν τις αλλαγές μεταξύ των διαχειριστών σιδηροδρομικών υποδομών. Ο κανονισμός ισχύει για όλες τις εγχώριες και διεθνείς σιδηροδρομικές υπηρεσίες, αλλά θα ωφελήσει ιδιαίτερα τις υπηρεσίες που είναι πιο περίπλοκες στην οργάνωση, όπως η λειτουργία εμπορευματικών τρένων από τα λιμάνια της Βόρειας Θάλασσας προς τη βόρεια Ιταλία, την κεντρική Ευρώπη ή τα Βαλκάνια, καθώς και τις διασυνοριακές επιβατικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των νυχτερινών τρένων.
Η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ήταν το τελικό νομοθετικό βήμα, αφότου τα κράτη μέλη της ΕΕ στο Συμβούλιο ενέκριναν τη θέση τους σε πρώτη ανάγνωση στις 21 Απριλίου 2026, μετά την πολιτική συμφωνία που επιτεύχθηκε στις τριμερείς διαπραγματεύσεις τον Νοέμβριο του 2025.
Αυτές οι τριμερείς διαπραγματεύσεις ήταν η αποφασιστική τελική φάση διαπραγμάτευσης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της ΕΕ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την προτεινόμενη ρύθμιση για τη χωρητικότητα των σιδηροδρόμων. Σκοπός τους ήταν η συμφιλίωση των διαφορετικών θέσεων του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και η συμφωνία σε ένα ενιαίο τελικό κείμενο. Η κρίσιμη τριμερής συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις 18 και 19 Νοεμβρίου, υπό τη δανική Προεδρία του Συμβουλίου και ολοκληρώθηκε με μια προσωρινή πολιτική συμφωνία, τερματίζοντας διαπραγματεύσεις που διήρκεσαν περισσότερο από ένα έτος, αφότου η Επιτροπή είχε υποβάλει για πρώτη φορά την πρόταση τον Ιούλιο του 2023 στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τις οικολογικές μεταφορές.
Η μεταρρύθμιση εισάγει:μακροπρόθεσμος σχεδιασμός χωρητικότητας, που επιτρέπει στους διαχειριστές υποδομών να προετοιμάζουν τις σιδηροδρομικές διαδρομές εκ των προτέρων·
μια δομημένη διαδικασία που βασίζεται σε τρία στάδια: σχεδιασμός, κατανομή και προσαρμογή/αναπρογραμματισμός, με φάσεις διαβούλευσης ενσωματωμένες σε κάθε στάδιο·
ισχυρότερος διασυνοριακός συντονισμός, με στόχο να διευκολύνει τον σχεδιασμό και τη λειτουργία των διεθνών επιβατικών και εμπορευματικών τρένων·
μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών εργαλείων διαχείρισης χωρητικότητας για την κατασκευή χρονοδιαγραμμάτων, την κατανομή διαδρομών και τη διαχείριση της κυκλοφορίας·
νέοι μηχανισμοί επίλυσης συγκρούσεων σε περιπτώσεις συμφόρησης στις υποδομές, λαμβάνοντας υπόψη επιχειρησιακά, αλλά ενδεχομένως και περιβαλλοντικά και κοινωνικοοικονομικά κριτήρια·
καλύτερη ενσωμάτωση των έργων υποδομής και του σχεδιασμού συντήρησης στην ανάπτυξη χρονοδιαγραμμάτων, μειώνοντας τις διακοπές λειτουργίας και τις καθυστερημένες αλλαγές διαδρομής·
μηχανισμοί κυρώσεων που αποσκοπούν στην αποθάρρυνση των καθυστερημένων αλλαγών από τους διαχειριστές υποδομών ή τους φορείς εκμετάλλευσης τρένων.
Δύο σώματα δημιουργήθηκαν
Ο κανονισμός εισάγει δύο νέους φορείς, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Υποδομών και την Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Σιδηροδρόμων.
Το ENIM θα συγκεντρώσει τους διαχειριστές σιδηροδρομικών υποδομών από τα κράτη μέλη υπό την ίδια ομπρέλα, ώστε να διασφαλιστεί ότι η κατανομή της χωρητικότητας και η διαχείριση των διαταραχών αντιμετωπίζονται σε επίπεδο ΕΕ.
Το ERP θα ενώσει τους χρήστες του δικτύου για να παρέχει αυτό που η CER χαρακτήρισε ως «μια ισχυρή και συντονισμένη φωνή της αγοράς κατά την εφαρμογή».
Κύρια οφέλη
Ο κανονισμός έχει σχεδιαστεί για να ωφελήσει ολόκληρο τον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Σιδηροδρομικό Χώρο, αλλά στην πράξη τα μεγαλύτερα οφέλη πιθανότατα θα επικεντρωθούν σε διεθνή και εμπορευματικά τμήματα του δικτύου, ιδίως στο βασικό δίκτυο ΔΕΔ-Μ, στο εκτεταμένο βασικό δίκτυο και στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών που ενσωματώνουν πρώην σιδηροδρομικούς διαδρόμους εμπορευματικών μεταφορών. Αυτές είναι οι γραμμές όπου η διασυνοριακή κατανομή διαδρομών, η εναρμόνιση των χρονοδιαγραμμάτων και τα σημεία συμφόρησης της χωρητικότητας αποτελούν ιστορικά τη μεγαλύτερη πρόκληση.
Οι κύριοι δικαιούχοι θα περιλαμβάνουν δραστηριότητες σε σημαντικούς εμπορευματικούς διαδρόμους βορρά-νότου και ανατολής-δύσης, όπως οι πρώην διεθνείς άξονες με έδρα το RFC που συνδέουν λιμάνια, κόμβους logistics και βιομηχανικές περιοχές, καθώς και σιδηροδρομικές προσεγγίσεις σε μεγάλες θαλάσσιες πύλες όπως το Ρότερνταμ, η Αμβέρσα-Μπριζ, το Αμβούργο, το Μπρεμερχάφεν, το Κόπερ, η Τεργέστη και λιμάνια της Μεσογείου, όπου οι ροές εμπορευμάτων διασχίζουν τακτικά πολλαπλά σύνορα. Τα πυκνά δίκτυα της κεντρικής Ευρώπης θα είναι επίσης δικαιούχοι του κανονισμού.
Εφαρμογή του κανονισμού
Η εφαρμογή θα είναι σταδιακή, με ένα πενταετές πρόγραμμα για τον καθορισμό στρατηγικών σχεδίων έως το 2031, ακολουθούμενο από ετήσιο προγραμματισμό και, τέλος, βραχυπρόθεσμη προσαρμογή.
Το πρώτο ετήσιο χρονοδιάγραμμα που θα καταρτιστεί πλήρως βάσει του νέου πλαισίου αναμένεται να είναι ο κύκλος χρονοδιαγράμματος του 2031, με δημοσίευση το 2030 και έναρξη εφαρμογής στις 14 Δεκεμβρίου 2030. Ορισμένες διατάξεις θα τεθούν σε ισχύ νωρίτερα, μεταξύ 2028 και 2031.